Материалдық емес активтердің есебі

 

ЖОСПАР: 

I. Кіріспе бөлім

Материалдық емес активтер есебі

II. Негізгі бөлім

1.1 МЕА бастапқы  бағасы

1.2 МЕА амортизациясы

1.3 МЕА қолда  бары мен қозғалысы

1.4 МЕА бағалау

1.5 МЕА қайта  бағалау

1.6 МЕА есептен  шығарылуы

1.7 МЕА амортизацияның, МЕА түгенделуін есептеу

2.1 Гудвилл есебі

2.2 МЕА есебін  жүргізу үшін қолданылған шоттар  кореспонденциясы

III. ҚОРЫТЫНДЫ 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

МАТЕРИАЛДЫҚ ЕМЕС АКТИВТЕР ЕСЕБІ 

Материалды  емес активтер келешекте табыс келтіретін ұзақ мерзімде пайдаланылатын және қолмен үстауға жатпайтын экономикалық ресурстар. Бұлардың физикалық үлгісі болмайды. Халықаралык стандарттарға сәйкес, сезілмейтін активтер (сауда-лық марка, патенттер ж.т.б.) егер олардың өлшеу қүны бар болып, мекеме сатып алған болса, активтер күрамына қосылады.

Кейбір  қаржылардың түрі де, айталық дебиторлық қарыз-дар мен теленген аванстар, көзге көрібейтін активтер болып  саналады, бірақ олар қысқа мерзімді болғандықтан материалды емес активтердің  қатарына жатқызылмайды. Материалды емес активтер төменгі бағамен сатып  алынуы мүмкін жэне кейіннен олардың  бағасының өсуіне қарамастан, баланстағы құнын өзгерт-пейді. Материалды емес активтер нарықтық баға бойынша сатып алынған болса, есеп жүйесінде сол сатып алынған бағасымен көрсетіледі.

Жаңа  өнімдерді өндіруге байланысты жасалған шығындарды, өнімнің өзіндік қүнына, келешектегі шығындар ретінде, белгі-ленген уақыт ішінде бөлшектеп қосып  отыру туралы шешім қа-былданған. Ондай шығындарды өнімнің өзіндік  құнына жатқызу есебін, оларды топтап шығаруды бастаған кезде, шығарылған өнімнің  мөлшеріне қарай, сметалық шығындарды ескере отырып жүргізеді.

Ұйымның материалды емес активтері мекемелердің бірігуіне сэйкес мемлекеттік субсидия есебінен сатып алынуы, айырбасқа  алынуы мүмкін. Айырбас арқылы сатып  алынған өзара тендес материалды емес активтердің бастапқы баланстық  қүны, актив-терді алмастырумен келген бағасы бойынша есепке алынады. Тендес емес активтерге айырбасталып алынған  материалды емес активтер, айырбасқа  үсынылған активтің сату багасы бойынша  есепке алынады.

Мысалы, шаруашылық серіктестігінің жарғылық капиталына салым ретінде, акша қаражаты, бағалы қағаздар, заттар ғана емес, сонымен  қатар меншіктік құқықтар, интелектуалдық қызмет нэтижесі жэне басқа да мүліктерді қосуға болады.

Материалды  емес активтер бастапқы кезеңге жасалған келісім шарттағы бағамен немесе арнайы қүрылған комиссияның қойған 204

бағасымен кіріске алынады. Кей жағдайда материалды емес активтер өздерінің нақты құнынан  элдеқайда жоғары бағаланады. Бул  активтердің материалдық үлгісі болмағанына қарамастан, олар келіп  түскен құжаттырына сай, материалды емес активтер-дің амортизациясы  көрсетіле отырып, есепке алынады.

Тауарлық  белгі, технология, ноу-хау тәрізді материалды емес активтердің құқығы, тараптардың келісімі бойынша, нарықтық шектеулермен (франчайзинг) бір біріне берілуі мүмкін.

Материалды  емес активтер басқа мекемелерге, болмаса  жеке түлғаларға сатылса, тегін берілсе  жэне моральдык тозуына орай немесе пайда келтіруін тоқтатуына байланысты есептен шығарылады.

Материалды  емес активтерді танудың бір шарты, ондай актив-терді пайдаланудан ұйым келешекте экономикалық пайда  табуға тиісті.

 Материалды емес активтердің бастапқы бағасы

Материалды  емес активтер оларды сатып алуға  толенген қаржы көлемінде бағаланады (бастапқы баға). Материалды емес активтің бастапқы қүнына үйым сатып алуға жұмсаған нақты шығындарын кіргізеді, сонымен қоса қайтарылмайтын салықтар мен алымдарды, жэне активтерді тікелей пайдалануға байланысты жұмсаған кез келген шығындарын қосады. Бухгалтерлік есеп жүйесінде сатып алынған материалды емес активтер былайша көрсетіледі:

Дт               Кт

2730            1250   жауапты тұлғалар сомасының есебіне;

2730            3310,4110; 3390,3540,4170,4430 ұйым мен жеке

түлғалардың есебіне.

Мысалы, ұйым өндірісте өндірілген өнімнің есебін жүргізу  үшін компьютерлік багдарлама сатып алган, сомасы 711562 теңге (оның ішінде ҚҚС - 92812 теңге). Багдарламаны келісім шарт бойынша 3 жыл пайдалануга болады. Оны іске қосу үшін 25156 тенге төленген (оның ішінде ҚҚС - 3281 тенге). Бухгалтерлік есеп жүйесінде төмендегі жазбалар жазылуга тиісті:

  Дт                                                       Km

-  компьютерлік багдарламаларды сатып алу (қоюшы - ққс төлеуші): 3310,4110:3390,3540,4170,4430           1030,1010                       711562 теңге; 2730                                   3310,4110:3390,3540.4170,4430      618750 теңге; 1420                                   3310,4110:3390,3540,4170,4430       92812 теңге;

- багдарламаны іске қосу (жумыстарды жасаган ҚҚС төлеуші);

310,4110 2730    1030,1010 3310,4110 3310,4110

25156 теңгв; 21875 теңге; 3281 теңге.

Материалдық емес активтердің пайдалы кызмет көрсету мерзімі бір жылдан кем болмауға тиіс, болмаған жағдайда ондай активтер материалды емес активтердің катарына қосылмайды.

Жасалынған  материалды емес активтердің өзіндік құнына төмендегі шығындар кіреді:

• материалдар мен қызмет түрлерінен шығындары;
• активті жасау кезінде еңбек еткен еңбеккерлердің еңбек ақысы мен басқа да шығындары;
• активті жасау кезінде тікелей жұмсалған кез келген шығындар(алымдар, патенттер мен лицензиялардың амортизациясы);
• қосымша шығындар (негізгі құралдардың амортизациясын, қамсыздандыру жарналарын және жалдау құндарын тарату).

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Материалдық емес активтердің амортизациясы

Амортизация сомасын есептеу үшін, активтің пайдалы қызмет көрсететін мерзімін анықтау қажет. Оны екі түрлі жолмен іске асыруға болады. Біріншіден, пайдалы қызмет көрсету мерзімін, активтің жұмысқа жарамды уақытымен аныктауға болады. Екіншіден, оны өндірілген өнім көлеміне сәйкес, есептеп шығаруға болады немесе соған сәйкес, ұйымның активті пайдалану арқылы табыс табатын мерзіміне сәйкес анықтауға болады.  Активтің қалдық құнын анықтау да басты назарда болады. Ол ұйымның активті пайдалану мерзімі аяқталған кездегі болжаған қүнына тең келеді. Оның сомасы активті сатуға жұмсалған шығынды алып тастағаннан кейін қалған сомаға тең. Егер активтің пайдалы қол-тастағаннан кейін қалған сомаға тең. Егер активтің пайдалы қолдану мерзімі келісім шартпен анықталған болса, сол мерзімге сәйкес амортизация да есептелетін болады.

Мысалы, ұйым бағасы 500 мың теңге туратын материалды емес актив сатып алған, қалдық құны   50 мың теңге көлемінде анықталган, келісім шарт бойынша пайдалану мерзімі 3 жыл деп көрсетілген. Соған сәйкес, мекеме жыл сайын 150 мың теңге сомадан тұратын амортизация есептейді - (500 — 50) :3 жыл

Материалдық емес активтердің амортизациясын есептеу үшін, негізгі құралдардың амортизациясын есептеу тәсілдері қолданылады. Олар:

• бірқалыпты (түзу сызықты);
• қалдықты азайту тәсілі;
• сандық жиынтық және пайдалану мерзіміне карай амортизация есептеу тәсілі.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

МАТЕРИАЛДЫҚ ЕМЕС

АКТИВТЕРДІҢ ҚОЛДА БАРЫ МЕН  ҚОЗҒАЛЫСЫНЫҢ ЕСЕБІ

Материалдық емес активтерді бағалау 

1. Басқа кәсіпорындар мен адамдардан ақыға сатып алынған материалдық емес активтер есепте оларды сатып алуға жұмсалған нақты шығындардың сомасымен көрсетіледі.

2. Кэсіпорынға өтеусіз келіп түскен материалдық емес активтер сараптау жолымен бағаланады.

3. Жарғылық капиталға салым ретінде құрылтайшыдан келіп түскен активтер есепте тараптардың келісімімен белгілен-ген құн бойынша көрсетіледі.

Материалдық емес активтердің қолда бары мен  қозгалысының есебі 2700-бөлімшенің активтік шоттарында жүргізіледі.

Материалдық емес активтердің келіп түсуі  мен шығуы бір данада жасалған №1 нысандағы "Материалдық емес активтерді қабылдау-өткізу актісіңде" көрсетіледі.

Актіде  мыналар көрсетіледі:

1. Материалдық емес активтердің дәл атауы.

2. Кәсіпорынға өткізілген (келіп түскен) күні.

3. Объектінің сипаттамасы.

4. Бастапқы құны.

5. Амортизация нормасы.

Материалдық емес активтер басқа кэсіпорынға  табыс етіл-генде (сатылғанда, өтеусіз  берілгенде) акт өткізуші жэне қабыл-даушы  кэсіпорындарға екі данада жасалады. 10-бөлімшенің шот-тары бойынша талдамалы  есеп материалдық емес активтерді есеп-ке алудың №2 МЕА нысанындағы инвентарлық  карточкасында жүргізіледі. Инвентарлық карточкалардың деректерін материал-дық емес активтерді есепке алу ведомосінде топтастырады, онда мыналар келтіріледі:

а) материалдық  емес активтердің атауы;

ә) ай басындағы жэне соңындағы қалдықтар;

б) ай ішіндегі қозғалысы.

Есеп  компьютерленген жағдайда осындай  принциппен машинограмма жасалады. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Материалды  емес активтерді қайта  бағалау

Жағдайдың шұғыл түрде өзгеруіне орай, материалды емес активтердің тез арада ескіруі  мүмкін. Мысалы, өндірісте қолдану  үшін ұйым электрондык база жасаған, пайдаланатын өндірістік технологияның өзгеруіне байланысты, ол программа уақыт өте келе өзінің пайдалы қасиеттерін жоғалтқан. Осыған байланысты материалды емес активтің пайдалы қызмет көрсету мерзімі мен амортизация есептеу тэсілі озгертіледі. Бір ескеретін жай, пайдалы қызмет көрсету мерзімі мен амортизация есептеу тэсілін, қаржылық есепті жасау мерзіміне сай озгертіп отыруға болады. Яғни оларды жыл колемінде алмастыруға болмайды, себебі ол қаржылық есеп жасаудың негізгі талаптарына қайшы келеді. Бі-рақ, егер, материалды емес активтерді пайдаланудан ешқандай экономикалық пайда алынбайтыны белгілі болса, ондай актив-терді бухгалтерлік баланстың есебінен шығарып тастауға болады.

Стандарттар бойынша материалды емес активтердің  бағасын тек қана оларға қосымша  шығын жұмсалған кезде көбейтуге болады. Ол кезде, материалды емес активтердің баланстық қүнына қосылатын шығындарды косу тәртібі сақталуға тиісті.

Осыған  орай, шығындарды есепке алудың томендегі  ерекше-ліктерін басшылыққа алу кажет. Егер, шығындар активтердің болашақта  экономикалық пайда экелетініне  күдік келтірмесе жэне ондай шығындардың  мөлшерін анықтау мүмкіндігі бар  болып, оларды аталған активтерге қосуға ешқандай кедергі жоқ болса, ондай  шығындар активтердің баланстық  қүнына қосылады. Олай болмаған жағдайда шығындар бағаға қосылмайды. Басында  шы-ғын есебінде табылмаған сомалар, уақыт оте келе материалды емес активтер бағасының бір бөлігі ретінде танылмайды. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Материалдық емес активтердің  келіп түсуі

1. Басқа занды және жеке тұлғалардан сатып алу:

а) сатып  алынған материалдық емес активтердің  келісім құжатына

(ҚҚС-сыз)  Д-т 2700, 2710,2730 К-т 3310;

ә) ҚҚС  сомасына Д-т 1420 К-т 3310;

б)ҚҚС-ты есепке алу Д-тЗІЗО К-т 1420;

в)  ұсынылған  шотты төлеу Д-т 3310 К-т 1030, 1050, 1010, 1020.

2.  Материалдық емес активті кәсіпорынның өзі жасауы (бағдарламалық қамтамасыз ету, интеллектуалды құн объектісін құру, сауда белгілерін әзірлеу):

а) жұмсалған  материалдардың құнына Д-т 8111 К-т 1310-1315;

ә) әзірлеушілердің жалақысы Д-т 8112 К-т 3350;

б) жалақыдан  аударым сомасына Д-т 8113 К-т 3150;

в)  материалдық  емес активтерді жасау жөніндегі шығындар Д-т 8110 К-т 8111, 8112, 8113;

г) жасалған материалдық емес активтің нақты  құнына (оны балансқа алған кезде) Д-т 2700, 2730 К-т 8110.

Материалдық емес активтерді жасауға байланысты шығын-дарды оның түрі мен оны  жасаумен айналысатын бөлімшеге  байланысты 8310, 8410-шы бөлімшелердің шоттарында ескеруге болады.

3. Материалдық емес активтердің жарғылық капиталға салым ретінде түсуі:

а) мәлімделген жарғылық кагшталдың сомасына Д-т 5020 К-Т5010;

э) келіп  түскен материалдық емес активтердіц  сомасына Д-т 2700, 2730

К-т 5020.

Шаруашылық  серіктестіктері туралы ҚР Президентінің  Жар-лығына сэйкес - шаруашылық субъектілері жарғылық капиталға салым ретінде  салынған құқықты енгізуге құқылы. Олар кірістік эдіспен немесе капиталданған  жалдық көлемнің бағасы бойын-ша (жалдық пайызды қоса) қысқартылған түрде  бағаланады. Үйлерді, ғимараттар мен  жабдықтарды уақытша пайдалану  құқы құнының сомасы есепке алынады, бұл сомаға Д-т 2700

К-т 5020.

Уақытша пайдалануға алынған үйлердің, ғимараттардың  жэне жабдықтардың озі баланстан  тыс 001-шотта ескеріледі.

4. Материалдық емес активтердің етеусіз тегін түсуі

Д-т 2700, 2730 К-т 6230, 6280.

Жыл соңында  Д-т 6230, 6280 К-т 5410. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Материалдық емес активтердің  есептен шығарылуы

1. Басқа кәсіпорындардың жарғылық капиталына салым:

а) материалдық  емес активтердің баланстық құнына Д-т 7410 К-т 2700, 2730;

э) бұрын  есептелген тозудың сомасына Д-т 2740 К-т 2700, 2730;

б) келісім  қүнына Д-т 2310 К-т 6210;

в) ҚҚС  сомасына (айырмашылықтан) Д-т 7210 К-т 3130;

г) жыл  соңында барлығы жиынтық кірістің кемуіне Д-т 5410 К-Т7410.

Жиынтық кірістің артуына Д-т 7410, 7210 К-т 5410.

2. Моральдық жағынан тозуына жэне кәсіпорынға пайда экелу қабілетін жоғалтуына байланысты материалдық емес активтердің есептен шығарылуы:

а) материалдық  емес активтердің баланстық қүлына Д-т 7410 К-т 2700, 2730; ә) бұрын есептелген тозудың сомасьна Д-т 2740 К- т 2700,2730; б)жыл соңында Д-т 5410 К-т 7410.

3.  Сатуға байланысты материалдық емес активтерді есептен шығару:

а) материалдық емес активтердің баланстық құнына Д-т 7410К-т 2700, 2730;

ә) бұрын есептелген тозудың сомасына Д-т 2740 К-т 2700,2730;

б)сатылған активтердің келісім кұ_нына (ҚҚС-сыз) Д-т 1210 .   К-т6210;

в) ҚҚС  сомасына Д-т 1210 К-т 3130;

г) ҚҚС  бюджетке төленген Д-т 3130 К-т 1030;

ғ) сатып  алушы шотты төлегенде Д-т 1030, 1050, 1010, 1020 К-т 1210;

д)жыл  соңында Д-т 5410 К-т 7410 зиян шеккенде Д-т 6120   К-т 5410 кіріс.

4. Өтеусіз беру:

а) баланстық  құнға Д-т 7410 К-т 2700, 2730;

ә) материалдық емес активтердің баланстық құнына Д-т 2740 К-т 2700, 2730;

б) ҚҚС  сомасына Д-т 7210 К-т 3130;

в)жыл  соңында Д-т 5410 К-т 7410, 7210 (зиян).  
 

Материалдық емес активтердің  амортизациясының, материалдық  емес активтерді түгендеудің  есебі

Өндірістік-шаруашылық қызмет процесінде материалдық емес активтер моральдық жағынан тозуға ұшырайды.

Есептелген  тозудың мақсаты - пайдаланудың белгіленген  мерзімі ішінде тозуды өндіріс пен  айналымның шығындарына қосу есебінен олардың құнын өтеу үшін көздерді қалыптастыру. Материалдық емес активтердің амортизациясын есепке алу үшін "Материалдық емес активтердің амортизациясы" бөлімшесінің 2740-шоттары көзделген. Бұл шот пассивтік, эрі реттеуші сипат-та. 2740-шотының кредиті бойынша материалдық емес активтер амортизациясының (тозуының) ай басындағы қалдығын, ай ішінде есептелгенін жэне есепті айдың соңындағы қалдығын көрсетеді,

ал 2740 шотының  дебеті бойынша МЕА амортизациясының (тозуы-ның) есептен шығарылуы (кемуі) көрсетіледі.

Материалдық емес активтер бойынша амортизация  бастапкы құлынан есептелген нормалар жэне МЕА болжамды үлъімды пайдалану  мерзімі бойынша ай сайын есептейді. Амортизация нормасының мерзімін аныктау  мүмкін емес. МЕА бойынша мер-зім 10 жылға, бірақ субъектінің жарғыда  белгіленген қызметінен аспайтындай  болып белгіленеді.

Мысалы: Субъект ЭЕМ-ге багдарламалъщ  цамтамасыз ету сатып  алды, күны 120,0, ұтымды пайдалану мерзімі 5 жыл (60 ай) больщ бел-гіленген.

Ай  сайынгы амортизация  сомасы 120,0/60 = 2 000 тецге  немесе 1,67 (2 000 х 100/120,0).

МЕА оларды пайдалаігу мерзімі іщіңде кэсіпорынға  белгілі бір табыс экелуге  тиіс. Амортизацияны есептеу МЕА  құны толық өтелгеннен кейін немесе актив табыс әкелуді доғарған сэттен бастап тоқтатылады. МЕА ұтымды пайдалану мерзімінің дұрыс есептелуіне олардьң амортизациясын өңдіріс немесе айналым шығындарына қосу тәуелді, демек, оған субъект қызметінің шынайы қаржы нәтижесі де тәуелді болмақ. МЕА амортизациясының есебі РТ №6 нысанында жүргізіледі. Амортизацияны есептеуді бухгалтерлік есептің шоттарында НҚ бойынша тозуды есептеуге ұқсас көрсетеді. Амортизацияны есептеу сомасына Д-т 7110, 7210, 8415, К-т 2740.

2740-шоты  бойынша талдамалы есеп МЕА түрлері жэне жекелеген объектілері бойынша ұйымдастырылуға тиіс.

МЕА түгендеген кезде:

1. Кәсіпорынға меншік құқында тиесілі МЕА нақты қолда бары.

2. Оларды баланста көрсетудің дұрыстығы мен мерзімділігі.

3. МЕА тозуын есептеудің дұрыстығы.

4. Моральдық жағынан ескірген активтердің бар жоғын тексереді.

Бастапқы кұжаттамада МЕА объектісінің егжей-тегжейлі сипаттамасы болып, олардың бастапқы құны, ұгымды пайдалану мерзімдері, тозу нормалары, объект пайдаланылатын белімшелер, МЕА түгендеулері көрсетілуі тиіс. Объектінің өзінің бар-жоғын және оны пайдаланудағы кәсіпорынның құқын растайтын құжаттардың қолда барын анықтау қажет.

       

Гудвилл есебі

Кәсіпорын аукционда басқа кәсіпорынның активтерін (НҚ, материалдар, дайын өнімдер жэне басқалар) сатып алды, сондай-ақ пассивтер кәсіпорынның балансы бойынша 6 000,0 құрады. Активтерді сатуды бөлген жағдайда, олардың нақты бағасы бойынша құрылтайшы 6 000,0 түсім түсіреді. Кәсіпорынды аукционда неме-се одан тыс жерде біртұтас түрінде сатқан кезде сатып алу құны 10 200,0 құраған. Активтің бөлініс бағасы мен кәсіпорынды біртұтас түрінде сатқан кезде алынған түсімнің арасындағы айырма сомасы "фирма бағасын" немесе гудвиллді қүрайды.

Сатып алушы кәсіпорын активтердің шынайы құнынан артық 4200,0 төледі. Дэлелдемесі мынадай:

1. Сатып алынған кэсіпорын өткізу нарқында монополияның қайсыбір нысанына ие болған.

2. Кэсіпорынды сатып алғанда сатып алушы фирма ішкі немесе сыртқы нарықтағы өз жағдайын нығайтады.

3. Сатып алушы фирма өндірісті бұрынғы атымен жүргізбек, өйткені оның тауарлары кеңінен танымал және сұранысқа ие.

4. Кәсіпорында білікті қызметкерлер бар.

5. Кәсіпорында пайда экелгіш тауар белгілері, тауардың шы-ғатын жері, лицензиялар бар.

6. Кэсіпорын сатып алынатын материалдық ресурстарды өг кізу нарқына жақын орналасқан. 

2700 «Материалдық  емес активтер» кіші бөлімі  материалдық емес активтерді  есепке алуға арналған.

Осы кіші бөлім мынадай шоттардың топтпарын  қамтиды:

   2710 - «Гудвилл» (АКТИВТІК шот), онда  гудвиллдің болуымен және қозғалысымен  байланысты операциялар көрсетіледі;

    2720 - «Гудвиллдің құнсыздануы» (ПАССИВТІК  шот), онда құнсызданудан болуы  мүмкін залалдар тұрғысынан жүйелі  жүргізілетін тестілеу қорытындылары  бойынша гудвиллдің құнчыздануын  көрсету жөніндегі операциялар  ескріледі;

    2730 - «Өзге материалдық емес активтер»  (АКТИВТІК шот), онда сипаты және  ұйымның қызметінде қолданылу  жағынан ұқсас активтер тобы  есепке алынады, мысалы:

тауарлық  белгілер;

титулдық  және баспа құқықтары;

компьютерлік  бағдарламалық қамсыздандыру;

өнеркәсіптік  меншікке арналған авторлық құқықтар, патенттер және басқа құқықтар, көрсетілген  қызметтерге және пайдалануға арналған құқықтар;

рецептілер, формулалар, модельдер, сызбалар және тәжірибелік үлгілер және әзірлеу  процесіндегі материалдық емес активтер.

    2740 - «Өзге материалдық емес активтердің  амортизациясы» (ПАССИВТІК шот), онда  материалдық емес активтердің  амортизациясы сомасы шоғындырылады,  бұл ретте пайдалы қолданудың  анықталмаған мерзімі бар материалдық  емес активтерге амортизация  есептелмейді, ал жыл сайын құнсыздануға  тест жүргізіледі;

   2750 - «Өзге материалдық емес активтердің  құнсыздануынан болатын шығындар»  (ПАССИВТІК шот), онда өзге материалдық  емес активтердің құнсыздануынан  болатын шығындар сомасы шоғындырылады.

«Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы»  ҚР і:і ңы мен ҚР Қаржы Министрінің 22.06.2007 ж. № 221 бұйрығымі-и бекітілген «Бухгалтерлік есепті жүргізу ережесіне» және үлгіліі проводкаларға сэйкес, ШҮЖ осы кіші бөлімі бойьшша төмепдсп бухгалтерлік проводкалар тізімін  қолдану ұсынылады: 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Материалдық емес активтер есебін жүргізу үшін қолданылатын шоттар корреспонденциясы: