Орыс жазушылардың шығармаларын аударуда кездесетін стилистикалық мәселелер

Астана  қаласының білім басқармасы

«Еуразия гуманитарлық институтының колледжі» мекемесі

 

 

 

 

 

Курстық жұмыс

 

 

Пәні: «Аударманың теориясы және практикасы»

Тақырыбы: «Орыс жазушылардың шығармаларын аударуда кездесетін стилистикалық мәселелер »

 

                                             

 

 

 

                                              Орындаған: Қасымбекова Ботагөз Пдк-31

Жетекшісі: Мухашева Замира Нурлановна

 

 

 

 

Астана-2012ж.

МАЗМҰНЫ

 

КІРІСПЕ .............................................................................................................2-4

II. Аударма теориясы

2.1 Аударма: оның мәні  және түрлері ..............................................................5-8

2.2  Көркем әдеби аударманың спецификасы………………………………9-11

 

III. Аударманың стилистикалық аспектілері, А.С Пушкиннің «Евгений Онегин» шығармасының «Письмо Онегина к Татьяне» үзіндісі және оның ағылшын аудармасының мысалында

3.1 Көркем шығармалардың стилистикалық ерекшеліктері………………12-14

3.2 А.С Пушкиннің  «Евгений Онегин» шығармасының  «Письмо Онегина к Татьяне» үзіндісі және оның ағылшын аудармасының деңгейлес салыстырмалы талдау………………………………………………………15-19

 

ҚОРЫТЫНДЫ ...............................................................................................20-21

 

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ...................................................22

 

Қосымшалар ............................................................................................23-30

 

 

 

 

 

КІРІСПЕ

стилистика  художественный перевод песня

Біз тұрған әлеміміз көпқырлы және өте алуан. Қазіргі әлемдік мәдениет құрамына  250 халықтан астам салт дәстүрлері және ерекшеліктері кіреді, ал халықаралық тілдер мен диалектер саны мыңдап өседі. Әрине, барлық тілдерді білу мүмкін емес, бірақ қоғамның ақпарат алмасуында тіл аралық коммуникация маңызды бөлігі болып келеді.

Алғашқы тілдер пайда болғаннан және осы күнге  дейін аудармаға байланысты көптеген қиыншылықтар бар. Аудармашы мәтіннің немесе сөйлемнің тек ортақ мағынасын емес сөздің мағынасына түсіндіру керек. Әрине, көбісі тұпнұсқанын функционалдық стиліне тәуелді – егер бұл ғылыми мәтін болса, онда бастапқы шарты мәтіннің мазмұнын жеткізуі, ал егер көркем әдеби шығарма аударылса, онда шығарманың пішінің де жеткізуі маңызды болады. Көркем әдеби шығармаларын аударған кезінде стилистикалық аспект үлкен рөл атқарады.

Курсттық жұмыстын тақырыптын өзектілігі, бұл, шығармаларды деңгейлеп аудруды кезінде бір мәндес пікірлер жоқ екені. Әсіресе, көркем әдеби шығармаларын аударғанда, осы аударманың маңызды бөлігі стилистика болып саналады. Талдау барысында аудару кезінді мәтіннің стилін сақтауға мүмкін немесе мүмкін емес екенін қарастыруға болады.

         Курсттық жұмыстын нысаны ол  А.С Пушкиннің «Евгений Онегин» шығармасының «Письмо Онегина к Татьяне» үзіндісі және оның ағылшын аудармасы.

Пәні – стилистикалық ерекшеліктердің басқа тілге аудару деңгейі.

Осыдан, жұмыстың мақсаты – аудару кезінде тұпнұсқа автордың стилін толығымен жеткізу мүмкін немесе мүмкін емес екенің айқындау.

Мақсатқа жету үшін келесі шарттар қойылған:

• Аударма теориясының мәнін қарастыру
• Аударманың түрлерін айқындау
• Көркем әдби аударманың ерекшеліктерін атап көрсету
• Көркем әдеби шығармалардың стилистикалық ерекшеліктерін сипаттау
• Тұпнұсқанын және аударманың деңгейлес салыстырмалы талдау жасау

Мақсаттар мен  шарттар курсттық жұмыстын келесі құрылымын анықтады:

• Кіріспе
• Негізгі бөлім
• Қорытынды

Негізгі бөлім  екі тараудан тұрады – теоретикалық және практикалық.

Теоретикалық  бөлім екі тараудан тұрады– "Аударма: оның мәні және түрлері" және "Көркем әдеби аударманың спецификасы".

Жұмыстын осы тарауы В.Н Комиссарованын «Аударма теориясы» және «Аударманың лигвистикасы» деген кітаптар арасында жазылған, және Михаил Лозинскийдің мақалалар көмегімен, мысалға «Өлеңдерді аудару көркемөнері». Бірінші бөлімді құрастыру кезінде мен аудармаға арналған сайттармен қолданылдым, «Аудармашы» және «Изба читальня» деген сайттар сияқты.

Курсттық жұмыс көркем әдеби шығармаларды талдауға негізделгендіктен, екінші бөлімде мен көркем әдеби шығармалрдың стилистикалық спецификасын қарастыруға үміттендім. Екінші бөлімде талданатын шығармалардың қысқаша суреттемесі беріледі.

Зерттеу әдісі ретінде деңгейлес салыстырмалы талдау қолданылды, бұл әдісті қоланған себебі осы әдіс курсттық жұмыстын пәнің нақтылап дарыптайды, ал шығармалардың фонетикалық талдаулары "VAAL-mini" фоносемантикалық программа көмегімен жасалынды.

Талданатын  шығармалар ретінде А.С Пушкиннің «Евгений Онегин» шығармасының «Письмо Онегина к Татьяне» үзіндісі және оның ағылшын аудармасы тандалды.

Осы курсттық жұмыстың теоретикалық және практикалық маңыздылығы, жиналған талдаудың материалдар мен нәтижелер, кейінгі аударма аймағында тереңдетілген зерттеулер кезінде қолдануға болатындығы.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

II. Аударма теориясы

 

2.1. Аударма: оның мәні және түрлері

 

Аударма әрекет ретінде ерте замаңнан бастап қалыптасып жатыр. Нақтыласақ, бір біріне ұқсамайтын қоғамдар пайда болған периодтан бастап, олардың танбалық жүйелері де әр түрлі болған следовательно, осы оқиғадан бастап әр түрлі тілдер де пайда болды. Сол кезде аудармашылар пайда болды және олар «билингва» деп атаққа ие болды. Билингвалар түрлі тілдес қоғамдарға ақпарат алмасуға көмектесті. Жазу түрі пайда болғанан кейін, жазбаша аударма да пайда болды. Жазбаша аудармашылардың маңызды пәндері іскери, діндік және ресми мәтіндері болған.

Әлемдік тарихта жазбаша аударма пайда болған периоды маңызды рөл атқарады, өйткені оның көмегімен адамдар өзіне тән емес қоғамдардың мәдениетті және ғылыми жетістіктерін танытты, бір бірімен қарым қатынасты жақсартты.

Алғашқы аударма  теоректир өз тәжірибесін кейде жұмыс серіктестігінің де тәжірибесін орталықтандыруға үміттенген аудармашылар болып саналады. Көне замаңнан бастап аудармашылар тұпнұсқаның аудармамен ұқсастығы туралы сұрақ қоя бастаған. Ең алғашқы маңызды аударманың бірі Таурат аудармасы болып саналады. Таураттың тұпнұсқасы сөзбе сөз аударылды, сондықтан шариаттар түсініксіз болған. Бұл аудармашы тұпнұсқадан ауып кету құқығы бар ма деген сұрақ туындады, және, егер құқығы бар болса, онда қандай принциптермен оныңаудару бостандығы шектелген. Көне аудармашылар теориясы осы проблемаларға айтарлықтай деңгейде ғылыми сұраныстарға және айғақтықтарға жауап берген жоқ.

Аударма теориясының  негізгі заңамалары тек ХХ ғасырдың ортасында қалыптаса бастады, қалыптасуына аудармашылар бас қосты.Олар шығармалардың аудару деңгейі туралы сұрақ келесі түрмен қойды: Бiр тiлде мүлде тура және толығымен, басқа тілдің ой құралымен бейнелеген ойды жеткізуге болуы мүмкiн бе?

Осы сұраққа  қатысты ғылыми салада екі әр түрлі қарама қарсы пікірлер пайда болды:

1. Зерттеушілердің көбісі қазіргі замаңғы қоғамындағы ұлттық тілі ойды айкындап жеткізу үшін жеткілікті түрлерге тәуелді екені және тіл аралық аудармаға ие болып, тұпнұсқанын негізгі қасиетін жоғалтпауы мүмкін деген қорытындыға келді.
2. Екінші теория, керсінше, шығармалардың аударылмауын  бекітеді.  «Аударма теориясы» бойынша түрлі тілдер айқындау түрлері бір бірінен қатты ерекшеленеді, және аударма тұпнұсқаға жетілмеген ұсыныс, мәтіннің аластатылған мәнін беретінін деген пікірді қолдаған  ретінде.

Пікірдің екі  түрі де бар болуға құқығы бар, және олардың аудармада қолданылуы олардың типтеріне де байланысты болып келеді. Аудармашылық тәжiрибенiң жүйесi аудармаларды әр түрлi параметрлердің көлемдi классификациясын ұсынады. Әсіресе:

• Тұпнұсқа және аударма тілдер түрлерінің байланысы бойынша (тiл iшiндегi, тарихи, тiл аралық және т.б.);
• Ауыстырылатын мәтiннiң авторына аудармашылық қызметтiң субъектiнiң сипаты және оның қатынасы бойынша (қолдық, автоаударма, машиналық, аралас);
• Ауыстырылатын материалдың өңдеулерi аудармашылық сегменттiң түрi және әдiсі бойынша (морфемдік, сөз сайын, мәтіндік және т.б.);
• Түпнұсқаның мәтiнiне аударма мәтiнiнiмен сәйкестiктер сипаты бойынша (еркін, интерпретациялық, адекваттық, тура и т.б.);
• Жанрлық - стилистикалық ерекшелiктері және ауыстырылатын материалдың жанрлық тиiстiлiгi бойынша (ғылыми-техникалық, қоғамдық саяси, көркем әдеби, әскери, заңгерлік, тұрмыстық);
• Берiлулер толықтыққа және түр бойынша мағыналы түпнұсқаның мазмұны бойыншы(толық, толық емес, фрагменттік, аспекттік және т.б.);
• Бастапқы функциялар бойынша (жұмыстық, консультативтік, оқушылық, баспа, эксперименттік);
• Мәтіннің тұпнұсқасы бойынша (бастапқы, екінші, қайтармалы);
• Адекватты типі бойынша (эквиваленттік, семантико-стилистикалық адекваттық, прагматико адекваттық, дезиративті-адекваттық);
• Аударма және түпнұсқа мәтiнiнiң презентациялар формасы бойынша (жазбаша-жазбаша, жазбаша-ауызша, ауызшы-жазбаша, синхрондық, біржақты, екіжақты) [8].

Осы қурсттық жұмыста біз жазбаша және жазбаша мәтіннің аудармасын қарастырамыз, бұл аударма үш вариантта аударылды:

1. Сөз сайын аударма(тура немесе жолма жол). Бұл механикалық сөз аудармасы сол қалыпта, қандай қалыпта олар мәтінде жазылған, синтаксистік және логикалық байланысқа қарамай. Негізінде ары қарай аударма жұмысының базасы ретінде қолданылады.
2. Сөзбе сөз аударма. Сөзбе сөз аударма, аударылатын мәтіннің мағынасын тура жеткізу кезінде, тұпнұқанын синтаксистік конструкция мен лексикалық құрылымына тура сәйкестігіне үміттенеді. Сөзбе сөз аударма кезінде орыс тілінің синтаксистік нормаларын тәртіптін жиі бұзылуына қарамастан, ол бастапқы мәтіннің жұмыс барысында қолдануға болады, өйткені ол тұпнұсқанын құрылысын және оның түсініксіз жерлерін түсінуге көмектеседі. Кейін, орыс тіліне тән емес конструкциялар бар болғанда, сөзбе сөз аударма міндетті түрде көркем әдеби түрімен ауыстырылып өңделуі керек.
3. Көркем (әдеби) аударма. Бұл аударманың түрі, орыс тілінің дұрыс формасында тұпнұсқанын мағынасын жеткізеді, және ғылыми ортада көптеген келіспеушіліктерді туғызады – ғалымдардың көбісі аудармалардын ең жақсысы лексикалық және симантикалық сәйкестіктер көмегімен емес, тілдер сәйкестіктерінде болмашы рөл атқаратын көркем және әдеби сәйкестіктер көмегімен аударылуы керек деп есептейді, бұл проблема кейін қарастырылады [1].

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2.2. Көркем әдеби аударманың спецификасы

 

В.Н Комиссаровыа айтқандай көркем аударма дегеніміз  әдеби шығармаларды аударуы [6].

Көркем әдебиеттiң шығармалары  барлық басқа сөздік шығармаларға қарсы  шығады, өйткені олардың барлығына  тек бір коммуникативтік функция  доминантты болады, әсіресе көркем-эстетикалық немесе ақындық функциялар. Әр көркем әдеби шығарманың бастапқы мақсаты белгілі эстетикалық әсерге жетуі, көркем бейнесін құрылуы болып келеді. Осындай эстетикалық бағыт көркем әдебиетті коммуникацияның басқа әдебиеттерінен ерекшеленеді, олардың информациялық құрылымы бастапқы және өзіндік болып келеді.

Көркем әдебиет  тіралы айтқанда, осындай аударма  мүмкін емес деген пікірлер ерекше күшейеді. Көркем аудармаға қарама-қайшы талаптардың жиындарын жатқызады. Оларды американдық филолог Т. Сейвори «Аударма көркемөнері» деген кітабында белгілеген:

А. Аударма тұпнұсқаның сөздерін жеткізуі қажет.

В. Аударма тұпнұсқаның ойын жеткізуі қажет.

А. Аударма аударма ретінде оқылуы қажет.

В. Аударма тұпнұсқа ретінде оқылуы қажет (яғни оқырманда онын алдында аударма екені деген сезім болиауы тиіс).

А. Аударма тұпнұсқаның стилін бейнелеуі қажет.

В. Аударма аудармашының стилін бейнелеуі қажет.

А. Аударма қазiргi түпнұсқаға, мәтiн сияқты оқылуы қажет.

В. Аударма қазіргі аудармашыға, мәтін сияқты оқылуы қажет.

А. Аудармашының тұпнұсқаға бердене қосу немесе азайту құқығы жоқ.

В. Аудармашының тұпнұсқаға бердене қосу немесе азайту құқығы бар.

А. Өлеңдер қара сөзбен аударылуы керек.

В. Өлеңдер өлеңдермен аударылуы қерек.

Біреулер ана  тілінің рухына және отандық оқырманның әдеттерiне сәйкестігін маңызды деп санайды, басқалар, оқырманды басқа ойын, басқа мәдениетін қабылдауға үйретуі және және ол үшiн ана тiлiнiң үстiнде зорлыққа тiптi баруы маңыздылау болып келеді деп санайды. Бірінші сұранытсы орындауы(В тезистерін қарандар) еркін аудармаға апарады, екінші сұранысты орындауы (А тезистері) — нақты, сөзбе сөз аудармаларға апарады.

Бұл ахуалдың иллюстрациялары  үшiн Таураттың аудармасының қарастыруына қайта қайтып келемiз. Егер қасиеттi кiтаптың еркiн аудармасын жарамағаны анық, Кирилл және Мефодийдің аудармаларын талқыласақ, онда олар тауратты сөзбе сөз аударуына қол салғанын көруге болады. Римдегі Таураттың аудармашылары басқаша істеді. Олар таруат сюжеттерінің басқа мысалдар арқасында әсерді күшейтті.

Осындай ахуал Шекспирдің аудармаларындв да кездеседі. Аудармашылардың жартысы, аударма оның трагедияны қалай көретінімен сәйкес болуына тырысты. Солай олардың көбісі өленнің пішінің өзгертіп репликлар мен сценаларды қысқартқан [1].

Тіпті, ақындық көркем шығармалары аудармашылардың алдында әсіресе күрделі шарттарды құрайды.

М. Лозинский  атақты аудармашы басқа тілден ана  тіліне өлеңдерді аударған кезінде, аудармашы олардың барлық қиыншылқтары мен қағылез байланыстын элементтерін есепке алуы керек, және онын мақсаты — өз ана тiлiнiң жоспарында сондай күрделi және қағылез байланысты  табу, тұпнұсқаны тура бейнелей алып,сондай эмоцианалдық эффектке ие болуы. Соған байланысты, аудармашы уақытқа автор сияқты болу керек, оның үлгісін және тілін, интонациясын және ритмін, өз тіліне адалдықты және өзінің ақындық ерекшелігін сақтап қабылдау керек. Атақты әдеби шығарманың аудармасы да атақты болуы қажет екендігін арқашан есінде сақтау керек.

Көркем шығармаларды аударған кезінде нәтижесінде көркем аударма  болу керек, өз ана тілінде мәнерлеп жазу өте маңызды. Ақындар мен жазушылар кейде тұпнұсқанын тілін жақсы білмесе де, жақсы аудармашылар болады [1].

 

 

III. Аударманың стилистикалық аспектілері, А.С Пушкиннің «Евгений Онегин» шығармасының «Письмо Онегина к Татьяне» үзіндісі және оның ағылшын аудармасының мысалында.

 

3.1. Көркем шығармалардың стилистикалық ерекшеліктері

 

Көркем стиль образды  түрде - таңырлық орындаған және функцияны  идеялы-эстетикалық көркем әдебиеттегi қолдану табады.

Көркем әдебиет әлемі – бұл ең басты рөлдi бұл шындыққа авторлық жалғанның белгiлi дәрежесiнде болатын әлемдердiң сөздiң көркем стилiнде демек жеке момент ойнайды. Барлық қоршаған шындық автордың көрiнуi арқылы елестеткен. Бiз көркем мәтiнде бiрақ жазушының әлемiғана емес, әлем бұның жазушы: да көремiз оның сезiмiн, эмоциясын және ойын. Бұған қызбалық және экспрессиялылық байланған, маңызды сөздiң көркем стильсiнiң маңызды көп жоспарлылығы, арандатушылық.

Сөздер көркем стильнiң негiзi әдеби орыс тiлi болып  табылады. Сөз атау септiгi - бейнелеу функцияны орындайды.

Көркем әдеби  стилінде лексикалық құрылым өз ерекшеліктері  бар. Негiздi бұл стильнiң бейнелiк құратын құрайтын сөздердiң санына орыс әдеби тiлiнiң бейнелi құралдары, сонымен бiрге өз мәнi контекст iске асыратын сөздер кiредi. Бұл сөздер кең сферада қолданылады. Тар арнадағы сөздердi болмашы дәреже, көркем ақиқаттықтың жасауы үшiн тек қана өмiрдiң нақтылы тараптарының сипаттамасында да қолданылады.

Көркем әдебиет  стилінде сөздің көпмағыналығы кеңінен  қолданылады, мағынасын және мағыналық реңдерді ашады, тағы да бүкіл тіл деңгейллер синонимия бар, сол арқасында благодаря чему появляется возможность мәндердiң өте жiңiшке реңдерiн белгілейді. Бұл автор тiлдiң барлық байлықтары қолдануға тырысатын, өз бiртума тiлi және стильнiң жасауына, жарық, айқын, бейнелi мәтiнге ұғындырылады. Автор кодифицикациялалған әдеби тiлдi лексиканы ғана емес, сөйлеу тiлi және Ұзақ сонар сөзден түрлi бейнелеу құралдары да қолданады.

Көркем шығармады  алдынғы орында суреттеменің эмоционалдығы  және экспрессивтігі шығады. Многие слова, которые в научной речи выступают как четко определенные абстрактные понятия, в газетно-публицистической речи - как социально-обобщенные понятия, в художественной речи несут конкретно-чувственные представления. Таким образом, стили являются дополнением друг друга. Мысалы, сын есім "свинцовый" ғылыми әдебиетте өзінің тура мағынасын білдіреді - "свинцовая руда", "свинцовая, пуля", көркем әдебиетте экспрессивті метафораның формасын білдіреді - "свинцовые тучи", "свинцовая ночь".

Сондықтан, көркем әдебиетте әлдебiр бейнелi ұсынысты құрайтын сөзтіркестер маңызды рөл атқарады.

Көркем әдебиетке, әсіресе ақындық әдебиетке инверсия тән, яғни, сөйлемде ерекше стилистикалық түске бояуды барлық сөйлемге сөздiң мағыналы маңыздылығы немесе берудi күшейтудiң мақсатымен қалыпты сөз ретінің өзгеруі.

Көркем сөздiң  синтаксистiк сабы образды түрде - қызу авторлық әсерлердiң ағынын бейнелеп көрсетедi, сондықтан синтаксистiк  құрылымдардың бәрi әр түрлiлiктерi бұл  жерде кездестiруге болады. Әрбiр автор тiл қаржылар есебін орындау өз идеялы-эстетикалық бағынады.

Автордың бөлуi үшiн мүмкiн және құрылымдық нормалардан  ауытқу көркем сөзде қандай болмасын ойла, сызық, шығарманың мағынасы үшiн  маңызды. Ол фонетикалық, лексикалық, морфологиялық және басқа нормалардың бұзушылығында байқала алады [12].

Функционалдық стильдердің ішінде, көркем стилі  ең толық суреттелетін болып саналады. Но, это не дает нам повода сделать вывод о том, что он наиболее изученный. Бұл көркем стилі өте шығармашылық және өзгеруіне барлығынан артық ұшырайды. Бұл стиль сөздердің ерекшелігін және жаналығын қалайды.

Ол ашылу  үшiн қолданылатын қаржы көркем мәтiндерде (оны тағдыр, сезiм, адамдарды қатынас) ортақ жеткiлiктi тиiсiлетiн тақырып қарамастан, өте түрлi. Мәселеге өз көзқарасы, бұл өз қаржыларының жанында қолдана және өз стилi құра бұл әрбiр жазушыда ерекшелеп, сипаттауға ұмтылу.

Тап көркем мәтiн  өзi жарық басты ерекшелiк Тропов және сөздiң фигураларын өте белсендi қолдану болып табылады. Бұл көркем функционалдық стильдың мәтiндерiнiң қасиетi көнелiкте әлi байқаған.Осы күнге дейiн бiз бұл көркемдiк тәсiлдердiң әртүрлiсiн қонақ шақырып алатында көнелiктiң эстетиковты терминологияны пайдаланамыз.

Аудармашының  алдында сөз фигураларының жаяу жолдарының үлкен саны шығарма көркем стилистика әртүрлi құрайтын маңыздылығын сақтау қиын тапсырма қойылған.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3.2. А.С Пушкиннің «Евгений Онегин» шығармасының «Письмо Онегина к Татьяне» үзіндісі және оның ағылшын аудармасының деңгейлес салыстырмалы талдау

«Евге́ний Оне́гин» — бұл Александр Сергеевич Пушкинның романы, бұл роман өлең ретінде жазылған, ол 1823—1831 жылдарда жазылған, орыс әдебиетінде маңызды шығармалардың бірі болып саналады. П.И Чайковский роман бойынша опера жазған. Осы шығарманың тақырыбы – махаббат.

• Коннотация

Осы шығарманын комунникациялық  сферасы– көркем әдебиет, сондықтан шығарманын тұпнұсқасында көркем стилінін коннотациясы қолданылды. Мысалға – Случайно вас когда-то встретя, в вас искру нежности заметя және т.б.

Аударылған мәтінде, керісінше, тұрмыстық коннотация бар, мысалға осы сөз тіркестер– I know it all: my secret ache, every minute of my days, және көркем лексикасы қолданылды – I'm yours, in a predestined fashion, and I surrender to my fate және т.б.

Бірақ екі мәтіннің коннотациясы экспрессиялық және эмоционалдық болып  келеді. Аударма, тұпнұсқа сияқты, ниеттер және өкiнiш те бұртаңдауға орындалмаған керексiз үмiттер туралы әңгiмелейдi.

• Фонетика және эмоционалдық коннотация

Менің көзқарасымым бойынша, коннотациянын бұл түрі шығармада  қолданылатын стилистикалық ерекшеліктерімен әсіресе фонетикалық ерекшеліктерімен тығыз байланысты болып келеді. Эмоционалдық коннотацияны және фонетиканы тұпнұсқамен салытыру үшін, мәтін бөлек бөлек талданды. Талдау "VAAL-mini" талдаудың фоносемантикалық программа көмегімен өткізілген. Бағдарлама Александр Павлович Журавлевтiң дыбыстық пiшiнiн мағыналы ұстаушылықтың теориясында негiзделген.

Түпнұсқаның бiрiншi мәтiн жолдарында тыныш дыбыс – т,в-тардың аллитерациясы басым болады. Осы дыбыстардың көп қолданғандығы, шығарманың басты кейіпкер сыбырлап айтқандай елестедеді, өйткені осы дыбыстар Журавлев міңездемесі бойынша көңiлсiз, бұлыңғыр және тыныш екенің бейнелейдің, й дауысы, керісінше, белсендi, жарық және батылдылықты бейнелейді.

Ақырғы тармақта «күшті»  дауыстылар– г, д, р көп кездеседі. "VAAL-mini" программасы бойынша бұл дыбыстар мықты, күшті және батылдықты бейнелейді. Сонымен, жазушы басты кейіпкердің сезімдерін және қалай олар үлкейтті, басында ол абыжуларда болды, және әрі қарай қалай өмір сүруін білген жоқ, кейін ол өз күшіне сеніп осы оқғаны ұмытуға тырысты.

Аудармада, бірінші жолдардан  бастап g, s, дыбыстары кездеседі, олар басты кейіпкердің "жауынгерлiк күйiн" білдіреді. Бұл дыбыстар батылды, ыстық және дөрекі. Ашықтығының тегiстеуi аудармада да, түпнұсқада да барлық шығармада а/о әдемi дыбыстың бiрнеше рет қайталауын есепке жетедi.

Предвижу все: вас оскорбит Печальной тайны объясненье. Какое горькое презренье  Ваш гордый взгляд изобразит!

``I know it all: my secret ache will anger you in its confession. What scorn I see in the expression that your proud glance is sure to take!

Екінші тармақ тұпнұсқада да, аудармада да көптеген дауысты дыбыстарымен толы, бұл үзінді бас кейіпкердің  жiгерленген күйiн бейнелейді, артық азап шегуге көңiл (тұпнұсқада – б, д, ж, з,в в переводе - b, f, s, v, d).

Чего хочу? с какою целью Открою душу вам свою? Какому злобному веселью, Быть может, повод подаю!

What do I want? what am I after, stripping my soul before your eyes! I know to what malicious laughter my declaration may give rise!

Этот прием  автор использует для усиления эффектности следующего (последнего куплета), который служит логическим завершением песни и описываемой в ней истории. В нем описывается, что героиня окончательно распрощалась со своими страданиями и теперь у нее снова счастливая жизнь. Состояние героини передается за счет использования храбрых, могучих, сильных звуков (например, д/d, г/g, в/v).

Таким образом, можно заметить, что коннотация оригинала  более разнообразна, нежели в переводе.

Среди использованных фонетических приемов в обоих текстах также присутствует патронимия. Например, в тексте оригинала spent so many nights, you’d be back to bother, head up high, в переводе пытаться поменять, нужна была мне жизнь.

• Лексика и фразеология

Лексиканың  стилистикалық құрылымын қарастырғанда  «судьба» және «destiny» деген сөздер жиі қолданылғанын, байқауға болады.

Полиптотон екі мәтінде кездеседі, бірақ егер екі мәтінде де любить етістігі және любовь зат есімі қайталынсы, анализ кезінде Я, мне, мое (я), ағылшын аудармасында to you, for you есімдектер жиі қайталанады. Мысалы, фраза Я думал: вольность и покой Замена счастью. Боже мой! Как я ошибся, как наказан, сөзбе сөз адуармасы, бұл I thought, liberty and peace Replacement of happiness. Oh my God!As I was mistaken, as punishment,ал мағыналық аудармасында бұл freedom and peace, in substitution for happiness, I sought, and ranged unloved, and friendless, and estranged.

Плеоназм ретінде тұпнұсқада сөзтіркес бар, бледнеть и гаснуть – to pale and waste, физикалық ерешеліктері арқасында олар оқырмандарға түсінікті.

Басында айтылғандай  тұпнұсқа мәтінінде қарапайым фразеологиялық бiрлiктер қолданылады (горькое презренье, век уж мой измерен, обнять у вас колени), ал аудармада кітаптік сөзтіркестер (my secret ache, every minute of my days, to clasp your knees және т.б.).

• Семантика

Бұл және өзiне тән қасиет көркем әдебиет стилге, мәтiн қалай  әр түрлi семантикалық қабылдайды.

Шығармалардың стилистикасы мәтіннің семантика деңгейімен ұқсас, бірақ әрбір мәтіннің, басқаларында кездеспейтін ерекшеліктері  бар. Мысалы, екі мәтінінде де метафора мен гипербола бар, бірақ тұпнұсқада мейозис, ал аудармада бейне кездеседі.

Метафоры тұпнұсқада	Метафоры аудармада
злобному веселью сердце оторвал Ловить влюбленными глазами, Томиться жаждою любви,	malicious laughter  my heart was wrenched aside catch your gaze with eyes of love to pine away from passion's thirst

Кесте 1

 

Гипербола тұпнұсқада	Гипербола аудармада
Предвижу все: вас оскорбит Быть может, повод подаю! Я думал: вольность и покой Замена счастью	``I know it all: my secret ache my declaration may give rise! freedom and peace, in substitution   for happiness

Кесте 2

Тұпнұсқада мейозис осы сөзтіркесімен анықталады И слышу гневный ваш укор / I hear the wrath of your reproach. Аудармада бейнелеу кездеседі:I know about my span. Көретіндіктей, аудармада тұпнұсқаға қарағанда қолданылған әдістері бірнеше есе көп.

• Морфология

Морфологиялық ерекшеліктерге дербес және еркін есімдіктердің қолдануы жатады (мне, ты, тебе, я, твоя/I, me, my, you, your), жеке мінездерді анықтайтын жинағы және оның экспрессиясы де жатады. Дербес етістіктердің формасы 1-ші тұлғамен ашық райдың жекеше түрімен берілген, яғни олар фактерді жеткізеді: как я ошибся, я ей поверить не посмел, с вами днем увижусь я және т.б. Бұйрық райдың етiстiктерi: посмел, следовать. Аудармада ашық рай басым болып келеді: will anger, my predilection және т.б.