SDH технологиясының архитектурасы
Экономика және ақпараттық технологиялар колледжі
Курстық жұмыс
Тақырыбы:
«SDH технологиясының архитектурасы»
Орындаған: 11 522 тобының студенті Таңатаров Т.Т.
Тексерген: Қайыржанова Д.Н.
Мазмұны
Кіріспе ..............................
1. SDH технологиясы
1.1 SDH технологиясының жабдығы.......................
1.2 SDH технологиясының негізінде
транспорттық желіні жобалау...
2. SDH желісінің архитектурасы
2.1 SDH желісін жобалау және синхрондау
принциптері...................
2.2 Басқару желісін құру және
SDH аспаптарын таңдау.............
Қорытынды.....................
Пайдаланған әдебиеттер тізімі........................
Кіріспе
Соңғы жылдары байланыс саласының дамуында оптикалық кабелдер (ОК) мен талшықты оптикалық тарату жүйелері дамуы қарқынды жүре бастады, өйткені, олар басқа кабелдер мен байланыс жүйелерімен салыстырғанда өз сипаттамасы жағынан алда тұрады. Оптикалық жүйелер мен кабелдер тек қалалық және қалааралық телефон байланысында ғана емес, сонымен қатар телевиденияда, бейнетелефонияда, радиохабарда, есептегіш техникада және т. б қолданыла бастады. Талшықты оптикалық байланысты қолдану радиорелейлік және спутниктік байланыспен салыстырғанда тарататын хабар көлемі әлдеқайда жоғары, өйткені, ТОТЖ-нің өткізу жолағы кең және сыртқы электромагниттік әсерлерге төтеп беру жағынан, ауа райының қолайсыз кезінде де сенімді байланыс ұйымдастыруға тиімді.
Ғылымның дамуы және техникалық үрдістің шапшаңдауы байланыс құралдарын,жинау жүйелерін, ақпаратты тарату және өңдеуді жетілдіруінсіз мүмкін емес. Соңғы жылдардағы жаңа ақпараттық технологиялардың интенсивті түрде дамуы микропроцессорлық техниканың жедел қарқынмен дамуына әкелді, ол ақпаратты таратудың цифрлық әдістерінің дамуына ықпал жасады. Есептеулер бойынша бір тұтынушыға ақпарат ағынынің орташа көлемі әр жыл сайын 8 есе өсіп отырады. Жаңа желілік қосымшалар өткізу жолақтың кеңдігін керек етеді, практикада әлемдік желілердің түрлі қосымшалары қолданылады, олар мультимедияға, бейнеконференция байланыс үшін арналған.
Қазіргі заманға сай актуалды мәселелерге мәліметтерді тарату, тұтынушыларға цифрлық қызмет көрсетуді жатқызуға болады. Осы мәселелерді шешу мақсатымен техниканың қазіргі жетістіктерін пайдалану арқылы көптеген цифрлық түрде мәліметтерді тарату технологиялары шапшаң түрде дамуда.
Байланыс желілерін құру үшін қазіргі уақытта қолданылатын қазіргі заманғы технологиялардың бірі синхронды цифрлық иерархия - SDH технологиясы болып табылады.
SDH аппаратурасы
бағдарламалы түрде
Курстық жұмысымды жаңа заманның талаптарына сай SDH технологиясы туралы толық мәліметтер, осы технологияда қолданылатын топологиялар түрі, басқа технологиялардың алдында қандай артықшылықтары бар екені туралы айтылады. Физикалық тарату ортасы ретінде оптикалық-талшықты байланыс жолы, сонымен қатар, бұл жобада SDH технологиясы негізінде жабдықтар қалай таңдалынды, яғни оларға қойылған талаптарға жауап береді ме, экономикалық жағынан тиімді ме, объект ретінде алынған Орал қаласының халқына ұсынатын қызметтер түрі туралы мәліметтер келтірілді. SDH үшін жабдықтарды өңдеу мен ендіру толығымен жүріп жатқан кезде туды.
Телекоммуникациялық операторлар бұл жағдайды бірінші түсінді. Әртүрлі өндірушілердің жабдықтарын сәйкестендіру үшін жасалынған қадамдар оңтайлы нәтижелерге әкелген жоқ.
1. SDH технологиясы
1.1 3SDH технологиясының жабдығы
Цифрлы радиорелейлік байланыс станциялары.Қазіргі заманғы деретерді жіберу желісі негізінде құрылатын цифрлық магистральдар SDH (Synchronous Digital Hierarchy – синхронды дискретті иерархия) стандартына сәйкес келу керек, бұл стандарт деректерді жіберудің цифрлық желісі үшін негізгі сипаттамалар сызығын анықтайды. Мұндай сызықтар дискретті электрлік сигналдардың көмегімен мәлiметтердiң кез келген түрлерiн берiлудi қамтамасыз етедi: мәтін, дыбыстық ақпарат, суреттер және видеофильмдер.
Қазіргі заманғы цифрлық радиорелейлік байланыс күрделі техникалық жиынтық, оның құрамына мыналар жатады: қабылдау – таратушы, модем, мультиплексор, қабылдау– таратушы антенналар, автоматты сақтау жүйесі, телебасқару жүйесі және телесигнализациялар, бақылауыш – өлшеуші аппараттар, қызметтік байланыс құралдары, электр қоректендіру жүйесі. Негізгі құрылғылардың функцияларын қарастырайық: қабылдау – таратушы, модем, мультиплексордың.
Жобаланып отырған объект ретінде алынған Орал қаласының халық саны жағынан және экономикалық жағынан өсу қарқындылығына жасалынған есептеулерге сүйене отырып, бүкіл халықтың қажеттілігін қамтамасыз ететін жабдық ретінде SDH технологиясының төртінші деңгей мультиплексоры - STM-4 таңдалынып алынды. Төменде байланысты ұйымдастырудың жобаланып отырған сұлбасына қарап, екі STM-4 мультиплексорларының «нүкте-нүкте» топологиясы бойынша орналасқанын көре аласыздар.
Демультиплекстеу процедурасы таратқыш шеттегі сияқты екі кезеңде орындалады. Бірінші кезеңде STM-1 сигналының төртеуі түзіледі. Екінші кезеңде STM-1-ң осы сигналдары кейін 4 STM-1 сигналдарын түзетіндей ұйымдастырылады. Демультиплекстелген STM-4 сигналы төрт STM-1 сигналына бөлінеді. Алдыңғы жақ шеттегідей, шығыстың 4 интерфейсі 140 Мбит/с және 155 Мбит/с екі ақпарат тарату жылдамдықтары үшін арналған және сол сияқты екі тарату жылдамдықтарының біреуі үшін жеке бағдарламалануы мүмкін. Интерфейстің таратқыш және қабылдау шет жақтары бір бірінен тәуелсіз құрылуы мүмкін. Кіріс оптикалық интерфейстары және STM-1 сигналының құрылымы бар платаларына қол жеткізуге болады.
Жиілік-синхронды желілік операция үшін желіде жұмыс істейтін барлық құрылғылары синхронизацияның орталық көзінен (сағат, генератор) синхрондалуы қажет.
SLT-4 сызықтық
терминалының бұл үшін
T3-1 және T3-2 кірістері 2048 кГц жиілігі бар сыртқы сағат (генератор) арқылы синхронизация жасау үшін арналған. Жабдықтың синхронизациясын сонымен бірге жолдан F1 сигналымен немесе F2 трибутарлық сигналымен алуға болады. SLT-4 сызықтық терминалы синхронизацияны SL-4 блогының орталық сағатынан алады. Бұл блок сағатты (генераторды) жолға және трибутарлық шетке кететін барлық шығыс сигналдарын қолданатын ішкі сағаттарды ретке келтіру үшін қолданады.
PDH үшін
синхронизацияның ішкі көзі
Басқа да модулдерде синхронизацияны ары қарай қолдану үшін T3 вых сигналы 2 MГц-синхрондалған сигнал ретінде түзіледі, тек айырмашылығы – ол сыртқы сигнал болады.
1.2 SDH технологиясының негізінде транспорттық желіні жобалау
Транспортты желілердің дамуын есепке ала отырып, әр түйініне біріншілік цифрлық лектердің жалпы санына есептеу жүргізу. Есептеу қортындысын 1 кестесіне түсіру.
К е с т е 1 Транспортты желінің біріншілік түйіндерінің лектері
год Х |
год Y |
|||||||||
A |
A |
год Х |
год Y |
|||||||
B |
54(20) |
55(20) |
B |
год Х |
год Y |
|||||
C |
33(12) |
31(17) |
34(10) |
24(11) |
C |
год Х |
годY |
|||
D |
25(20) |
17(7) |
26(17) |
19(8) |
38(-) |
44(17) |
D |
год Х |
год Y | |
E |
43(12) |
49(8) |
15(10) |
17(10) |
- (12) |
7(7) |
15(5) |
- |
E | |
F |
10(6) |
15(5) |
11(9) |
16(10) |
18(6) |
31(17) |
14(6) |
47(-) |
27(7) |
28(19) |
Болашақ дамуымен қатар, 2009 жылдың барлық пунктарының арасында біріншілік цифрлық лектердің мөлшерін санаймыз. Бұл үшін 15 суретте көрсетілгендей, a,b,c,d,e,f латынның кіші әріптермен белгіленген пунктар арасындағы цифрлық сызықтық даңғыл жолдарды(трактарды) белгілейміз.
Сурет 1– Цифрылық транспортты желі топологиясының сызықты күре жолдарының белгіленуі
Содан берілген тапсырмадағы бағыттары бойынша екі жол (негізгі және сақтаулы (резервты)) құрамыз. Төменгі рангты жол – негізгі, жоғарғы рангты жол – сақтаулы (резервты). Осы жолдарға біріншілік цифрлық лектердің мөлшерін белгілейміз. Негізгі және резервты жолдарда ұқсас цифрлық сызықты трактардың мөлшері мүмкіндігінше аз болу қажет. Қорытындысын 6 – кестеге түсіреміз.
К е с т е 2 - Маршрутизациялау
A |
B |
C |
D |
E | ||||||
осн. |
рез. |
осн. |
рез. |
осн. |
рез. |
осн. |
рез. |
Осн |
рез. | |
B |
a(56) |
cgd(13) |
||||||||
C |
ac(0) |
gd(0) |
c(34) |
feb(6) |
||||||
D |
d(12) |
gca(8) |
gc(25) |
da(12) |
g(0) |
dac(0) |
||||
E |
ab (43) |
efca(5) |
b (26) |
efc(13) |
ef(6) |
bc(5) |
bcg(6) |
bad(4) |
||
F |
fca(18) |
eba(6) |
eb(0) |
ef(0) |
f(29) |
ebc(6) |
fg(39) |
ebcg(19) |
e(55) |
fcb(22) |
2 кесте бойынша сақтауды(резервтеуді) есепке ала отырып, әр цифрлық сызықты даңғыл жолда(трактта) біріншілік цифрлық лектердің мөлшерін санаймыз.
a: 56+12+43+18+8+5+6+12+4=164
b: 6+43+26+6+6+5+6+6+4+19+22=149
c:
13+8+5+0+18+34+25+0+13+6+6+19+
d: 12+13+12+4=41
e: 5+6+6+13+6+6+19+55=116
f: 18+5+6+13+6+29+39+22=138
g: 13+8+25+6+39+19=110
Әр агрегатты лекте 1+1 сақтау(резервтеу) қолданылады, сонымен бірге STM-n сигналы екі мультиплексті секцияға бірдей беріледі, басқаша айтқанда STM-n сигналы беріліс жағындағы сақтаулы(резервты) және жұмыс секцияларына үнемі қосылады. MSP функциясы екі секциядан келіп түсетін STM-n сигналдардың жағдаларын бақылап, сигналды қосып отырады. Көпірлік сұлба бойынша жұмыс арнаның үнемі қосылу себебінен 1+1 кескін үйлесімі(конфигируциясы) қосымша сақталмаған(резервтелмеген) жүктеме арнасын қамтамасыздандыруға жол бермейді.
Қарастырылып кеткен есептемелерді күре жол желінің топологиялық сұлбасында көрсетілген.
Сурет 2- Транспортты желі топологиясының есептелген параметрлері
Транспортты желінің түйіндер кескін үйлесімі(конфигурациясы).
Станциялар арасындағы қажетті өткізу мүмкіндігі мен компонентті лектер саны анықталғаннан кейін ғана станцияларға керекті түйін кескін үйлесімдерін (конфигурацияларын) нақты анықтауға болады.
Бірінші дәрежелі SDH-тың жинақтылы(комплектациялы) мультиплексор – бірнеше түйіннен тұратын аса қымбатты және күрделі құрылғы болып табылады. Бірақ, кейбір жағдайларда толық жинақтылы(комплектациялы) мультиплексорлар қолданылмайды, сондықтан оны сатып алу, қондыру және қолдануға кететін шығындар азаяды. «Мультиплексордың түйіндер кескін үйлесімі(конфигурациясы)» деген сөз берілген техникалық тапсырмаға сәйкес қажетті түйіндерді орнату мағынасын білдіреді. Мультиплексор негізгі және ауыспалы түйіндерден тұрады. Негізгі түйіндер – міндетті түрде орнатылады, ал ауыспалы – мультиплексордың орындайтын функцияларына байланысты орнатылады. Түрлі фирмаларға байланысты ауыспалы түйіндердің саны мен типтері әр түрлі болуы мүмкін. Негізгі түйіндерге – қоректену көзінің блоктарын, тіректі синхрогенератор, құрылғы контроллерін, басқару матрицасын, енгізу-шығару тақырыптарын(ввод-вывод заголовков), сызықты сигналдарды және т.б. жатқызуға болады. Ауыспалыларға – компонентті блоктар(21-2 М, 34 М, 140 М), басқару блоктарын, кроссконекторларды және тағы басқаларды жатқызамыз.
Мультиплексордың түйіндерін таңдау негіздері:
- енгізілетін компонентті лектердің шығарылатын есептелінген саны;
- транспортты желінің көршілес түйіндер арасындағы арақашықтығы;
- таңдаулы желі топологиясы(нүкте-нүкте, сақиналы және т.б.);
- таңдаулы мультиплексорлық секция, компонентті блоктар, тіректі генератор блогы, қоректену көзінің және тағы басқалардың қорғау жүйесі;
Станцияның даму болашағы бойынша құрылғының құрамы мен жинақтылығын(комплектациясы) компонентті лектер саны арқылы анықтауға жөн, бұл бір станцияға бірнеше құрал жинақтауларын орнатуды талап ету мүмкін. 3.3 суретте қарастырылып отырған SDH транспортты желінің түйіндер кескін үйлесімі(конфигурацциясы) келтірілген.
Сурет 3– SDH Транспортты желінің түйіндер кескін үйлесімі
2. SDH желісінің архитектурасы
2.1 SDH желісін жобалау және синхрондау принциптері
Транспортты желі – магистральдік түйіндер, қалааралық станциялар және оларды байланыстыратын арналар мен түйіндерді(ұлттық және қалааралық) қамтитын байланыс желісінің бір бөлігі болып табылады. Жиі, желі сәулетін құру үшін радиалды-сақиналы, сақиналы, ұяшықты және сызықты топологиялар қолданылады. Цифрлық құралдардың генераторларының жиіліктерінде (электронды коммутация түйіндері, цифрлық тарату жүйелері) болатын тактілік тербелістердің пайда болу салдарынан, ақпаратты желіде синхронизациялау қолданылады. 10-11 тұрақты жиіліктен төмен емес біріншілік эталонды генератордан транспортты желілердің синхронизациясы шығарылады.
Транспортты желілерде фазалық дірілдеуді жою үшін транзиттіге – тәулігіне 10”-нан нашар емес, сызықтыға – тәулігіне 2*10-8-ден нашар емес тұрақты жиіліктерден тұратын екіншілік генераторлар қолданылады.
Желілік элементті құралдарда сигналды синхронизациялау орнына келесі тактілі синхронизацияларды қолдануға болады:
- компонентті сигналдар 2048 кбит/с;
- кез-келген STM-N-ның агрегатты сигналдары;
- кез-келген STM-N-ның компонентті кірулері;
- синхросигналдың сыртқы көзі 2048 кГц;
- 4,6*10-6-нен нашар емес салыстырмалы жиілікті тұрақтылықпен сыртқы генератор;
Соңғысынан басқа көрсетілген автотербеліс тәртібінде жұмыс істейтін синхросигналдар эталондық сигналдардың біріншілік немесе екіншілік көздірінен синхрондалу тиіс. Құрылғыда синхросингналдың көзін таңдау автоматты түрде жобаланады және жүзеге асады. Осымен қатар бірнеше көздер арасынан автоматты түрде сапасы жағынан ең жақсысы таңдалынады(шартты түрде үшеуден кем емес). Егер синхронизациялау көздерінің сапалары бірдей болса, онда қолдану приоритеті жобалану қажет. Синхросигналдың сапасы туралы ақпарат, ақпаратты сигналдың құрылым циклында беріледі. Мысалы, STM-N, оның өзгеруі синхронизациялау желінің жағдайымен ескертілген.
SDH желісін жоболау кезінде, синхронизациялау көзі ретінде біріншілік эталонды генератормен (БЭГ) жетектегі беруші генераторларды (ЖБГ) қолданатын тактілік желілік синхронизацияны (ТЖС) ұйымдастыру қажет. Ал синхронизациялауды қалпына келтіру құралы ретінде – SDH желілік элементті генератор (ЖЭГ) қолданылады.
Синхронизациялау жолыдарын құру кезінде (16-сурет) желінің әр түйінінде хрондау эталоны бойынша өзіне сай приоритет тізімі анықталады.
БЭГ-ті С станциясына, ал ЖБГ – D станциясана орнатамыз.
Желіні синхронизациялау сұлбасы автоматты түрде өзін-өзі қалпына келтіруді алдын ала ескеру және синхронизация ілмектерінің(петель синхронизации) пайда болуына тиым салу керек. Синхронизациялау жағдайы туралы хабар, байланыс жолымен берілетін, тарату циклының тақырыпшасы(заголовок цикла передчи) белгіленген.
Приоритеттер әр түйінде тағайындалады және синхронизациялау желіні қолмен немесе автоматты түрде кері кескін үйлесімі(реконфигурациялау) барысында өзгермей қалады. Мүмкін болатын приоритеттер саны 1-ден 15-ке дейін жетеді.
Сурет 4 – Транспортты желіні синхронизациялау
2.2 Басқару желісін құру және SDH аспаптарын таңдау
Байланыс желінің сенімділігін қамтамасыз ететін негізгі факторлардың бірі олардың қорларын нәтижелі басқару болып табылады.Ол үшін электробайланыс басқару желісін құру қажет (TMN, Telecommunication Management Network).
Басқару желісі келесілерден құралған:
- «басқару агенттері» - желілік элементтерге орнатылатын контроллерлер;
- ақпаратты беру арналары;
- басқару жүйелері, олардың операциялық жүйелері және жұмыс станциялар;
Қазіргі заманғы аспаптар мен рұқсат желілірдің(сеть доступа) барлық үлгілері қоса салынған бағдарламалық қамтамасыздандырылған арнайы микропоцессорлармен бақыланып және басқарылады. Олар желілік бақылау және басқару жүйелеріне, жергілікті басқару терминалдарына (компьютерлер), станциялы сигнализацияларына, қызмет байланысына және арна пайдаланушыларға арналған стандартты интерфейстермен қамтамасыздандырылған. Жергілікті терминал V.24 протоколының F-интерфейсі арқылы аспапқа қосылады және кескін үйлесімдеу(конфигурирование) мен басқаруды қамтамасыз етеді. Оның көмегімен аспапқа қоса салынған микропроцессорлық құрылғыға бағдарламалық қамтамасыздандыруды тиеу(загрузка), белгілі қолдану шарттарына сәйкесінше аспапты кескін үйлесімдеу(конфигурирование), жағдайын бақылау, зақымдарды тіркеу және т.б. жүзеге асырады.
Желілік басқару мен бақылау жүйесі белгіленген ұяшықта орналасқан, ол транспортты желімен басқару мен бақылауды және желілік элементтерді құралдармен қамтамасыз етеді (мультиплексормен, арнақұру (каналообразование) құралмен, электроқоректену көзі, өрттік қауіпсіздік және басқалар).
Басқару жүйесінің басқару құрылғысы транспортты желісіндегі түйіндерінің біреуіне қосылады. Ол шлюзді деп аталынады және басқа түйіндермен, шартты түрде, қоса салынған хабар тарату арнамен байланысады. Мысалы, SDH-та DCC1, DCCm арналары.
Шлюзды басқару түйінінде қосуды ұйымдастыру үшін интерфейс қолданылады.
Құралдың басқару желісіне құралсыздандырылғын Q3 интерфейсі арқылы қосылу үшін арнайы Q2 интерфейсі қолданылады. Мысалы, ол сыртқы плезиохронды құралды осы құралдың апаттық(аварийный) сигналдарды жинайтын басқару желісімен байланысады.
Егер желі сәулеті күрделі болып, бірнеше ондаған, жүздеген желілік элементтерден құралса, желілік басқару мен бақылау жүйесі міндетті түрде қарастырылу қажет.
Қарапайым кескін үйлесімді(конфигурации) транспортты желілерде (нүкте-нүкте, сақиналы) элементтер саны оннан аспайтын болса,онда жергілікті терминал қолданылады.
Қазіргі заманғы транспортты желілерде (PDH, SDH, ATM технологиялары) техникалық қызмет көрсетудің ішкі жүйесі(подсистема) біріккен принципиалды негізде (М.3000 серияның МСЭ-Т кепілдемесі) құралғанына қарамастан, басқару құрылғы мен жобалардың нақты орындалуы өз араларында аса үлкен айырмашылықтары бар, осы себептен қазіргі уақытта бір басқарылатын станциядағы әр түрлі шығарушылардан шыққан аспаптарды басқаруды ұйымдастыру қиындыққа соғады. Бұл интерфейстердің стандартталуы жеткіліксіз екенін көрсетеді.
Транспортты желінің қарастырылып отырылған басқару желісінің сұлбасы 18 суретте көрсетілген.
Сурет 5 – Басқару мәліметтердің берілуі
Өткізілген санаулар бойынша SDH транспортты желіні құру үшін қажетті құрылғының үлгісін анықтаймыз, барлық мәліметтерді 7 кестеге келтіреміз.
SDH транспортты желіні құру үшін Siemens фирмасының құрылғыларын қолданамыз. STM-1 деңгеіне SMA-1 R2 мультиплексорын, STM-4 деңгейіне SMA-4 R2 мультиплексорларын қолданамыз.
SMA-X R2 - STM-X деңгейінің екінші ұрпағының (поколение) негізгі блокты синхронды мультиплексоры. Ол терминалды мультиплексор ретінде, локалды кросс-коммутатор немесе енгізу-шығару мультиплексор ретінде кескін үйлесімделе алады.
Қорытынды
SDH технологиясының
көмегімен желіні тұрғызу үшін
қолданылатын жабдыққа да, сонымен
бірге оптикалық-талшықты
Капиталдық салымдар – бұл негізгі өндіруші қорлардың қайта жандандыруын кеңейту үшін кететін шығындар.Капиталдық салымдар ең маңызды экономикалық көрсеткіш болып табылады, өйткені байланыс техникасының жаңа құрылыстарын жасап шығару неге алып келетінін тікелей сипаттайды.
Капиталдық салымдарға - құрылыс-монтаждық жұмыстарға, жабдықтарға, көліктік құралдарды алуға және құрылыс жұмыстарымен байланысты басқа да дайындау жұмыстарына кететін шығындар жатады, яғни капиталдық салымдар құрылыс жүргізілетін объектінің сметаық бағасына тең деп алынады.
Жалғыз шығындардың мөлшері анықталады. Бұл мақсат үшін жабдықты алуға, ғимараттың құрылысына, имараттың құрылысына және т.с.с. сметалар құрастырылады
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1.Кочержевский Г.Н. , Ерохин Г.А., Козырев Н.Д. Антенно-фидерные устройства .-М.:Радио и связь, 2004 -352с
2. Черпкова Е.Л. , Чернышев О.В. Распространение радиоволн .-М : Радио и связь, 1984-272с.
3.Сазанов Д.М. Антенны и устройства СВЧ. –М : Выс. Шк. 1988-432с.
4. Марков Е.Т. , Сазанов Д.М.Антенны .-М: Энергия .1975-300с
5.Каланин А.И. , Черенкова Е.Л. , Распространение радиоволн и работа радиолиний .М: -Связь 1971-234с
6. Айзенберг Е.З. , Ямпольский В.Г. , Терешин О. И. Антенны УКВ.4.1, 2-М: Связь, 1977-667с
7. Козырев Н.Д. Антенны космической связи , -М: Радио и связь .1990-160с
8. Коротковолновые антенны. Г.З.Айзенберг, С.П. Белоусов и др.Под общей ред.
Г.З.Айзенберга.-М: Радио и связь , 1985-535с.
9. Ямпольский В.Г., Фролов О.П. Оптимизация антенных систем линий связи.-М.:Радио и связь, 1991. 272 с.
10.Грудпнская Г.Г. Распространение радиоволн.-М.:высшая школа,
11.Айзенберг Г.З.Коротковолновые антенны.-М.:С, Связист 1982-156с .
12.Фрадин А.З.Антенно-фидерные устройства М.: Связь , 1977-349с.
13. Чернышов В.П. Распространение радиоволн и антенно-фидерные устройства .Задачи и упражнения .М.: Радио и связь. 2004.
14.Хмель В.А .Антенно-фидерные устройства .Задачи и упражнения .-Киев: Радио и связь 2004 .Методические материалы.
15. Метод указания по выполнению курсовой работы по АФУ.2007
16. Методические указания по выполнению лабораторных работ по АФУ.
- Secrets of Apple Inc’s success
- Semantic and grammatical peculiarities of adverbial phraseological units
- Semantic of computers
- Seo в современном бизнесе
- Serviciile Internaţionale de Transport şi Rolul lor în REI
- Shoot’em up-игра “78
- SIA "KATE" finansiālā stāvokļa analīze par 5 gadiem
- Rozbor účetní závěrky společnosti HALADA spol. s.r.o
- Russian borrowings in english language
- S-12 автоматты телефон станциясын жобалау
- SaaS-технологии в мире и в России
- SAMBA для чего используется, её установка и настройка
- Sba-анализ как метод оптимизации бизнеса
- SCRATCH – среда программирования для обучения школьников младших и средних классов
