В.А.Сухомлинскийдің коллектив туралы педагогикалық көзқарасы

	Мазмұны
	КіРІСПЕ	3
1	Педагогикалық ұжым және оның ерекшеліктері. Ұжым мен тұлға арасындағы байланыс	5
1.1	Ұжым мен тұлға арасындағы байланыс	5
1.2	Мектептің педагогикалық ұжымы және оның ерекшеліктері	8
1.3	Педагогикалық ұжымдағы әлеуметтік-психологиялық климат	15
2	В.А.Сухомлинскийдің коллектив туралы педагогикалық көзқарасы	19
2.1	В.А. Сухомлинскийдің өмірі мен қызметі	19
2.2	В.А.Сухомлинскийдің коллектив туралы педагогикалық ойлары	22
	Қорытынды	27
	Пайдаланылған әдебиеттер	29
	ҚОСЫМША	32

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Кіріспе

 

Зерттеудің  көкейкестiлігі. Ғаламдық жаһандану жағдайындағы жаңа қоғамда орын алған iрi экономикалық өзгерiстер мен технологиялық жетiстiктер – қоғам дамуының қозғаушы күшi болып табылатын бiлiм жүйесiне орасан ықпалын тигiзiп отыр. Әлемдiк қауымдастықтың бiртұтас бiлiм кеңiстiгiн қалыптастыруға бағытталған ортақ мүддеге барынша әрекеттенуi – жалпыадамзаттық және ұлттық құндылықтарды бойына сiңiрген саналы да парасатты тұлғаны тәрбиелеу қажеттiгiн алға тартып отыр.

Егемендi елiмiзде соңғы жылдар тiзбегiнде  жүргiзiлiп келе жатқан бiлiм реформасына  қатысты түбегейлі  бетбұрыстар, атап айтқанда әлемде дамыған мемлекеттердегі  білім саясатының негізгі көрсеткіші болып саналатын 12 жылдық білім беру жүйесіне ену қарқыны – қоғамдық ортадағы адамдардың ерекше пiкiрлерi мен  көзқарастарын қалыптастыруға негiз  болды. Көптеген өнеркәсiп орындарының  жаңа технологиялық қондырғылармен қайта жабдықталуы - бiлiм сапасының  жаңа деңгейге көтерiлуiне өзгеше талап  қойды. Аса қарқынды белең ала  бастаған аталмыш құбылыстарға мемлекет тарапынан  терең талдаунамалар  жасалып, ортақ проблеманы бұқара халықпен бiрлесе отырып атқару мәселелерi жолға қойылуда.      

Ел Президентiнiң  сөйлеген сөзінде: “...Барлық дүние мектептен басталады. Сондықтан әлемдік стандартқа сай жалпы орта білім беретін жүйеге көшіп, педагогтардың кәсіби деңгейі мен жаңа оқулықтар мен біліми технологиялардың  сапасын арттыруымыз қажет..”,- деп, атай келе “Қазақстан – 2030” бағдарламасында: “...бiздiң жас мемлекетiмiз өсiп-жетiлiп кемелденедi. Бiздiң балаларымыз бен немерелерiмiз онымен бiрге ер жетедi. Олар өз заманының жауапты да жiгерлi, бiлiм өресi биiк, денсаулығы мықты өкiлдерi болмақ. Олар бабаларының игi дәстүрлерiн сақтай отырып, қазiргi заманғы нарықтық экономика жағдайында жұмыс iстеуге даяр болады...”,- делінген.

       Замана жетiстiктерi негiзiнде жас  ұрпаққа сапалы бiлiм берудi  мақсат еткен көпшiлiк қауым, педагогиканың асыл мұралары негiзiнде саналы тәрбие берудi әрқашан жадынан тыс қалдырған емес.

       Еліміздің егемендік алуына байланысты  соңғы жылдардағы  педагогикалық  зерттеу еңбектерінде ұлттық  мәдениетке баса көңіл бөлу  назарға алынды. Әсіресе, мектеп оқушыларына ұлттық тәрбие берудiң педагогикалық маңызы жөнiндегi мәселелерге көптеген ғалымдар өз еңбектерiн арнаған. Онда ұлттық тәлiм-тәрбиенiң генезизi ғылыми-методологиялық тұрғыда сарапталынып, өз ретiнде мектептегi оқу-тәрбие жұмыстарына ендiру қажеттiлiктерi ұсынылған. Аталған ғалымдардың еңбектерiн негізге ала отырып зерттеулер жүргiзген Төлеубекова Р.К., Иманбаева С.Т., Әбдiғаппарова У.М., Әбдiлдина С.Қ., Өтемұратова Б.С., Аманжолова А.А., Хасанова Ж.С., Жетпiсбаева К.Б., Сырымбетова Л.С., Қаплиева А.Қ., Қисымова А.Қ., Егенисова А.Қ., Арзымбетова Ш.Ж., Садықова М.К., Сайдахметов Б.С., Байсарина С.С., Сыдықов М.Е және басқа ғалымдардың еңбектерiнде ұлттық тәрбие мәселелерi жеке сала бойынша (экологиялық, эстетикалық, адамгершiлiк, патриоттық, экономикалық т.б) зерделенгенімен, оны оқушылар ұйымы арқылы ұйымдастырудың жүйелi әдiстемелерi толығынан айқындалмағанын аңғардық.

       Ал, 1991 жылға дейінгі мектептегi  оқушылар ұйымындағы тәрбие жұмыстарын  сипаттауға арналған Иржанова  Р.Д., Құнантаева К.Қ., Татаурова Н.Л., Байназаров Р., Абаева Н.Б., Мұқанова  Б.Ы., Кузьмина М.Н., Бекмағанбетова  Р.К., Қасенов Е.Р. т.б зерттеулерiнде  негiзiнен бұрынғы кеңестік дәуірдегі  пионер (балалар) ұйымдарының iс-тәжiрибелерi  партиялық идеология тұрғысынан  зерттеліп, бұл еңбектердің өз  кезінде педагогикалық маңызды  рөл атқарғанына қарамастан, мектептегі  оқушылар ұйымдары арқылы ұлттық  тәрбие беру жұмыстарын ұйымдастырудың  толық қарастырылмағаны байқалды. Оның негізгі себептерінің бірі  – оқушылар ұйымындағы тәрбие  жұмыстарының коммунистік идеологияға  және авторитарлық-педагогикалық  саясатқа бейімделе жүргізілгендігінен  туындаған еді.        

        Бертін келе мектептегі тәрбие  жұмысының өзекті саласы оқушылар  ұжымы арасындағы тәрбие жұмыстарының  “бірыңғай жалпыға ортақ тәрбие  жүйесінің” дағдарысқа ұшырау  себептері мен жаңа ғасыр жағдайындағы  «социокинетика» ғылымының оқушылар  ұйымының жұмыс мазмұнына түп  қазық болатын идея, яғни жалпыадамзаттық  құндылықтар мен ұлттық мәдениетке  сүйенген халықтық-демократиялық  принципке негізделген жаңа моделінің  қажеттілігін туындатты. 

       Айтылған мәселе бойынша бүгінгі  күн талабы тұрғысынан жан-жақты  зерттеген ғылыми-педагогикалық  еңбектердің жеткіліксіздігі біздің  зерттеу тақырыбымызды айқындай  түсуге себеп болып диссертациялық  жұмыс тақырыбын  “Мектепте  оқушылар ұйымы арқылы ұлттық  тәрбие берудің педагогикалық  шарттары”  деп атауымызға  негіз болды.

Замана  жетiстiктерi негiзiнде жас ұрпаққа  сапалы бiлiм берудi мақсат еткен  көпшiлiк қауым, ата-бабаларымыз сан  ғасырлар бойы сақтап-жинақтап келген  педагогиканың асыл мұралары негiзiнде саналы тәрбие берудi әрқашан жадынан тыс қалдырған емес. Болашақта гүлденген Қазақстанның одан ары қарыштап өркендеуiнiң негiзгi тұтқасы болатын демократиялық қоғамды құратын парасатты һәм бiлiмдi тұлғаларды дайындауда мектептегі оқушылар ұйымы арқылы ұлттық тәлiм-тәрбие  жұмыстарын ұйымдастырудың маңызы зор екенi даусыз. Озық жетiстiктерге негiзделген бiлiм нәрiмен қатар, ұлттық тәрбие құндылықтарын бойына сiңiрген ұрпақтар ғана ұлт тағдырын тереңiнен таразылап, болашағын барынша болжайтын тұлға ретiнде танылатыны анық.

Кіріспеде, зерттеу жұмысымыздың көкейкестілігі, зерттеу обьектісі, зерттеу пәні, зерттеу мақсаты, зерттеу міндеті, зерттеудің әдіснамалық негізі, зерттеу әдістері беріледі.

Курстық жұмыс "В.А.Сухомлинскийдің коллектив туралы педагогикалық ойлары "- деп аталады. Екінші тарау екі тармақшадан тұрады. Екінші тарауда дарынды педагог В.А.Сухомлинскийдің өмірі мен қызметі, педагогикалық көзқарасы, ұжым туралы ойлары қарастырылады.

Қорытындыда: зерттеу  проблемасы   бойынша  жасалған тұжырымдар мен  ұсыныстар  беріледі.

Зерттеу обьектісі: оқушылардың білім сапасына  ұжымның тигізетін әсерін айқындау, жан-жақты білім алуына мүмкіндік туғызу.

Зерттеу пәні: В.А.Сухомлинскийдің коллектив туралы педагогикалық ойлары

Зерттеу жұмысының мақсаты: В.А.Сухомлинскийдің коллектив туралы педагогикалық ойларын саралау

Зерттеу міндеттері:

- "коллектив"  яғни ұжым ұғымдарының мәнін ашу;

- оқушылардың  білім сапасына, дамуына, қалыптасуына коллективтің маңызын анықтау;

- көрнекті  педагог Сухомлинскийдің коллектив  туралы ойларын сараптау ;

Зерттеу әдістері:

- Ғылыми  педагогикалық әдебиеттерді пайдалану.

Бақылау әдісі.

- Педагогикалық  эксперемент.

- Суреттеу.

Курстық жұмыстың құрылымы:

Курстық жұмыс  кіріспеден, қорытындыдан, әдебиеттер тізімінен, қосымшалардан тұрады.

Кіріспеде, зерттеу жұмысымыздың көкейкестілігі, зерттеу обьектісі, зерттеу пәні, зерттеу мақсаты, зерттеу міндеті, зерттеудің әдіснамалық негізі, зерттеу әдістері беріледі.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1	Педагогикалық ұжым және оның ерекшеліктері. Ұжым мен тұлға арасындағы байланыс

 

1.1 Ұжым мен тұлға арасындағы байланыс

 

Ұжым  мен тұлға арасындағы байланыс - тәрбиені демократияландыру жағдайындағы, адам құқығы мен бостандығын сақтаудағы маңызды мәселенің бірі. Көптеген онжылдықтар бойы ұжымға әсер ету  арқылы оқушы тұлғасын қалыптастыру отандық педагогикалық әдебиет-терде  қарастырылмады. Тұлға міндетті түрде  ұжымға бағыну керек деп есептелінді. Қазіргі кезде адам жөніндегі  философиялық концепцияларға және әлемдік  педагогика-лық ой тәжірибесіне сүйене отырып заманға сай, жаңа шешімдер іздестіруге  тура келді.

Оқушыны ұжымдық қатынас процесіне енгізу қиын әрі күрделі шаруа.

Ең алдымен  баланың жекелей мәнді екенін ескеру керек. Оқушыларды - болашақ  ұжым мүшелерін бір-бірінен денсаулықтарына, сыртқы көріністеріне, мінез бітістеріне, қатысу деңгейіне, біліміне, біліктілігіне  т.б. қасиеттеріне қарап ажыратамыз. Сондықтан, олар ұжымдық қатынас  жүйесіне әртүрлі болып енеді, жас  жағынан әртүрлі реакциялар туындатады, кейде ұжымға кері әсерін тигізуі  де мүмкін. Ұжымдық қатынас жүйесін-дегі тұлғаның жеке әлеуметтік тәжірибесіде маңызды келеді. Ол арқылы оқушының сана-сезім ерекшеліктері, құнды  бағдарлау жүйесі, жүріс-тұрысы белгіленеді. Ал бұлар осы ұжымның дәстүр-тәртіптеріне, құндылықтарына сай келуі не сай  келмеуі де мүмкін. Оқушы тәжірибиесі  басқадай болған жағдайда тәжірибе ауқымы мен сапасына сәйкес өз құрдастарымен  қарым-қатынас орнатуы қиынға түседі. Әсіресе, жеке әлеуметтік тәжірибе сол  ұжымның құнды тәжірибесіне қарама-қайшы  келсе, онда қарым-қатынас қиындыққа  соқтырады.

Тұлға мен  ұжым арасындағы қатынас тек тұлға  сапасына ғана емес, ұжымға да байланысты. өз күшін, салт-дәстүрін құрған, басқарушы  белсенділері бар, даму-дың жоғары деңгейіне  қол жеткізген ұжыммен қатынас  жақсы орнығады. Бұндай ұжым басқаларына  қарағанда өзіне жаңадан кірген тұлғамен қатынасқа оңай түседі.

Әрбір адам аз немесе көп күш жұмсау арқылы ұжымдағы өз орнын табуға талпынады. Бірақ кейбір объективті немесе субъективті  себептердің әсерінен тұлғаның барлығы  бірдей табысқа қол жеткізе бермейді. Табиғи мүмкіндіктері бойынша жеке адам ұжымдағы кейбір құндылықтардың өзіне сәйкес келмеуінен өз жасқаншақтығын жеңе алмай,табыстарға қолын жеткізе  бермейді. Әсіресе, ұжымның, достарының өзіне деген қатынасын бағалай  алмайтын, өзін-өзі тануы мен бағалауы сияқты қасиеттері толық дамымаған  бастауыш сынып оқушыларына мұның  қиын соғуы мүмкін. Бұл педаго-гикалық  жағдайдың объективті себептері  бар: іс-әрекет-тердің бірсарындылығы, ұжымдағы оқушының атқаратын рөлінің  тарлығы, ұжым мүшелері арасындағы қатынастың ұйымдастыру формаларының біртараптылығы мен мазмұнының жұтаңдығы, бірін-бірі қабылдау мәдениеті-нің кемшілігі, жолдасының ескеруге тұрарлық бағалы да қызықты қасиеттерін елей алмауы және т.б.

Ғылыми  зерттеулер нәтижесінде тұлға мен  ұжым арасындағы қатынас дамуының кең тараған үш түрі анықталған:

1) Тұлға  ұжымға бағынады (конформизм);

2) Тұлға  мен ұжым бір-бірімен үйлесімді қатынаста (гармония) болады;

3) Тұлға  ұжымды өзіне бағындырады (лидерлік).

Бірінші түрі бойынша тұлға ұжым талаптарына  өз еркімен бағынады, ал кейде ұжымға сырттай бағынып, әрі қарай өзінің жекелігін және тәуелсіздігін сақтауы  мүмкін. Егер тұлға ұжымға кіргісі  келсе, онда ұжымның құндылықтарын, нормаларын және дәстүрлерін қабылдайды.

Екінші  түрі бойынша жағдай әртүрлі жолмен дамуы мүмкін:

1) Тұлға  өз тәуелсіздігін барынша сақтап  ұжым талаптарына сырттай бағынады;

2) Тұлғаның  кейбір өзіндік іс-қимылы ұжым  талаптарына сай келмейді.

Мектеп  ұжымдарында көп кездесетін мотив  немесе себеп-салдарынан тұлға кейбір қиын іс-қимылдарға бой ұрады. Мұндай жағдайда оқушы ұжым нормалары мен  құнды-лықтарын сырттай қабылдайды, талқылау кезінде ұжым-ның одан күтетінін  айтады, әртүрлі жағдайларда ұжымдағы қалыптасқан қасиеттерді ұстанады, бірақ мектеп ұжымынан тыс жерде  бұрынғы қалыптасқан тәжірибесі бойынша өзін басқадай ұстайды, өзгеше ойлайды, басқаша бағалайды. Бұл  жағдай кейде уақытша болса, кейде  тұрақты болып отырады. Соңғысы  тұлғаның бұрынғы әлеуметтік тәжірибесі ұжым тарапынан қолдау көрмей, өз ұжымының тәжірибесімен ұштаспайтын жайларда жиі кездеседі. Біздің мектептерімізде  ұжымға ашық түрде қарсы шығу көп  кездеспейді. Алайда, балалар кейде  қарсылық білдіреді, оның өзі де негізсіз себептерден туын-дайды: көбіне өзін-өзі  қорғап қалу сезімінің үстемдігінен болады.

Тұлға мен  ұжым арасындағы қатынастың қазіргі  мектепке сай типі - бұл бірлікті өмір сүру талпынысы. Тұлға мен ұжым ұдайы қарым-қатынаста болуы тиіс.

Үшінші  модельде тұлға ұжымды бағындырады, бірақ бұл сирек кездесетін құбылыс. Нағыз лидер еңбектері, іс-әрекеттері ескерілумен, бұл модельде тиісті бағасын  алады. Жарқын тұлға, оның өзіндік жеке тәжірибесі ұжым мүшелеріне тартымды болуы міндетті.

Психологтар мен педагогтар жекелік қасиеттердің жасырын түрде дамитын мектеп ұжымы мүшелерінің арасында кең  тараған бағыт-бағдарын бөліп қарастырады. Берілген жұмыстарды, әсіресе жауапты  тапсырмаларды бар ынтасымен  орындайтын оқушылар аз емес. Баршаның көзіне түсу, басқаның үстінен өз билігін  жүргізу - олардың талпынысына күш-қуат береді. Олар ұжымның қиын жағдайына  қайғырмайды, жұмысына көп мән бермейді, басты мақсаты - өз беделін ғана таныту.

Ұжымға  педагогикалық жетекшілік керек. Себебі ұжым үнемі өзгеріп отырады, оны құрайтын адамдар ауысады. Бірақ ұжымның даму процесі кездейсоқ емес, оған педагогтар жетекшілік етеді. Ұжымға жетек-шілік етудің нәтижелігі, оның даму заңдылығын қандай мөлшерде зерттегеніне, тәрбие жағдайының қаншалықты дұрыс анықталғанына, педагогтың әсер ету тәсілдеріне байланысты.

Мұндай әсердің маңызды шарты - үздіксіз болып келетін, ұжымға әсер ететін тәрбиелік шаралардың бір жүйеге бірігуі. Ал мұндай интеграцияға келесі жолдар арқылы қол жеткізуге болады:

Ұжымға  болар педагогикалық әсерлерді  бірлікті (комплексті) пайдалану;

Күнделікті  өмірде ұжым мүшелерінің бір-біріне үнемі және жан-жақты көмегі;

Ұжым  өміріне және оның жеке мүшелеріне жағымды әсер ететін жағдайлар тудыру;

Оқушылардың өзін-өзі басқару ісін кеңейту;

Ұжыммен жұмыс істейтін барлық ұйымдардың талпыныстарын  біріктіру.

Мектеп  ұжымын басқарудың педагогикалық тәжірибесінде  келесі маңызды ережелерді сақтау керек:

1. Педагогикалық жетекшілікті оқушының өз қызығушылығына, ынтасына, тәуелсіздігіне орайластыру, дербес қарапайым талпынысымен саналы байланыстыру;

2. Ұжым - динамикалық жүйе болғандықтан, ол үнемі өзгеріп, дамып отырады және кемелденеді. Сол үшін педагогикалық жетекшілер қарым-қатынас және әсер ету жобаларын жиі өзгертіп отыруы 
міндетті.

3. Сынып жетекшісі ұжым тәрбиесінде мұғалімдер тобына, сынып ұйымына сүйеніп, отбасыларымен үнемі бай-ланыста бола отырып, жоғары жетістіктерді көздеуі лазым.

Тәрбиені  ұжымдағы қарым-қатынас құрылымының  көп деңгейлігін ескере жүргізу:

Жетекшіліктің жақсы көрсеткіші - сынып өміріндегі маңызды мәселелерге ортақ ұжымдық пікірдің болуы;

Жекеше  қарым-қатынас жасау;

Ұжым мүшелерінің өз міндеттерін орындауын дұрыс қадағалау негізінде тәрбиені, бірлескен іс-әрекет қатынастарын дамыту;

Әлеуметтік  мәні бар ұжым іс-әрекетіне байланысты қатынас жасау;

Ұжым  мүшелерінің атқарып жүрген рөлдері  мен олардың шын мәніндегі  мүмкіндіктерін дұрыс пайдалану;

Ұжымдағы  қатынастың өтіп жатқан жағдайына белсене  араласу;

Уақытша ұжымдар құру, нашар оқушыларды жоғары мүмкіндіктерге жеткізе алатын ұжымға ауыстыру;

Ұжымдағы  оқушыларды жаңаша қатынасқа кірістіретін ұжымдық іс-әрекет түрлерімен олардың  қалпын өзгертуді әр кез естен  шығармау.

 

 

 

1.2   Мектептің педагогикалық ұжымы және оның ерекшеліктері

 

Оқушылар  ұйымы – балалар мен жасөспiрiмдердiң  өз ерiктерiмен белгiлi бiр мақсат қойып, бiлiм дағдылары мен пайдалы  істерді игеруде ұйымдық түрде  арнайы топқа бiрiккен  шығармашылық әрекеттерiнiң үрдiсi болып табылады. Ондағы тәрбие мәселелерінің маңызы мен әлеуметтік мәніне  Луначарский  А.В., Крупская Н.К., Макаренко А.С., Сухомлинский В.А., Блонский П.П., Лебединский В.В., Бабанский Ю.К., Болдырев Н.И. т.б  тоқталып өткен.

       Оқушылар ұжымындағы өзін-өзі  басқару жүйесінің негізін салушы  американдық педагог Э.Джилль  болды. Бұл жөнінде ол өзінің  “Мектеп республикасы – Republicofshcool”  (1897) атты еңбегінде баян етеді.  Солардың бірі Ұлыбританияда  пайда болған “скауттар” атты  балалар мен жасөспірімдердің  бірлестіктері болып табылады.

       1907 жылы Британия Корольдiгiнiң  қолдауымен, Лондон қаласында тұңғыш  скауттар ұйымының Құрылтайы  өтедi. 1921 жылы Дүниежүзiлiк скауттар  ұйымы құрылды. Оған 63 мемлекеттiң  (Патшалы Ресей, Америка, Германия, Италия, Франция, Швеция, Индия т.б)  өкiлдерi мүше болды.

       Патшалы Ресейде Царское Село (Пушкин қаласы) қаласында 1909 жылы  тұңғыш Скауттар ұйымы тұсауын  кестi. 1914 жылы Ресей  Императоры  Николай II “Русский скаут” атты  қоғамдық ұйымды құру жөнiндегi Патша Жарлығына қол қойды. 

        Кеңес үкіметі және социалистік  даму бағытын ұстанған мемлекеттерде  (Болгария, Куба, Германия, Венгрия,  Вьетнам т.б.)  балалар мен оқушылардың  ұжымдық топтасуларының аса белсенді  көріністері – пионер ұйымының  құрылуына негіз болды. 

        Пионер ұйымы туралы Үлкен  Кеңес Энциклопедиясында: “...Бүкілодақтық  В.И.Ленин атындағы пионер ұйымы  балалар мен жасөспірімдердің  өзін-өзі басқаратын, бұқаралық коммунистік  қоғамдық бірлестік болып табылады..”делінген. 1945 жылдары “тимуршылар” атты  мектеп оқушыларының қайырымдылық  қозғалысы бүкiл одақты шарпыды.. Пионер көсемдері мен белсенділерiн  дайындау барысында бүкiлодақтық  “Артек” пионерлер лагерiнiң  маңызы өте зор болды.

       Мектептегi оқушылар ұжымының  негiзгi қалыптастырушы күшi –  оқушы балалардың қоғамдық қарым-қатынасы. Балалар арасындағы қарым-қатынас,  мектеп оқушылар қауымының қоғамдық  пiкiрiн қалыптастырады. Оқушылардың  өмiрге және мектептегi педагогикалық  ықпалдарға деген көзқарастары  олардың жас ерекшелiктерiне қарай  әр түрлi сипатта дамиды.

Басқарудың  және өзін-өзі дамытудың субъектісі ретінде қазіргі педагогикалық ұжым туралы ұғымдар орыс педагогтары В.А.Сухомлинский,

Л. Н. Толстой, К. Д. Ушинский, Н. И. Пироговтардың оқыту  мен тәрбиенің өзара байланыстылығы, оқушылар мен педагогтардың бірлесе  жұмыс істеуі, педагогтардың өзін-өзі дамытуға ұмтылуы сияқты идеяларының ықпалымен қалыптасты.

Тәрбие  мақсаты, балалар ұжымын қалыптастыру мәселесі отандық педагогика ғылымында  педагогикалық ұжымның екі орнықты  моделін іздеумен бірге қарастырылды. Мұғалімдердің тәрбиелік ықпалын  біріктіру 20-30 жылдары педагогика мен  мектептің маңызды міндеттерінің  бірі болды. В.А.Сухомлинский, Н. К. Крупская, С. Т. Шацкая, А. С. Макаренко және т.б. "Тәрбиешілер ұжымы болуы ксрек", — ден жазды. А. С. Макаренко - тәрбиешілер ұжымға біріккен жерде жәнс біртүтас жұмыс жоспары, балаға деген бірыңғай ықпал жоқ жерде ешқандай тәрбис процесі болуы мүмкін емес".

Педагогикалық ұжымның топтасуы және дамуы идеясы В. А. Сухомлинскийдің педагогикалық жүйесінде практикалық көрініс тапты. Ол әрбір педагогикалық ұжымның езіңдік ерекшелігі болатындығын атап көрсетті. Тәжірибе алмасу сол мектептің жұмысын көшіріп алу емес, қайта оның қызметінің идеялары мен концепцияларын бағалау болмақ деген.

Соңғы жылдары  педагогикалық ұжымның дамуы  мен қызметінің ішкі механизмін ашуға  арналған /Н. С. Дежиннова, В. А. Кераковский, Л. И. Новикова, Р. X. Жакуров жөне т.б./ еңбектер жарияланды.

Педагогикалық ұжым адамдардың әлеуметтік жөне кәсіптік бірлестігі ретінде ұжымға тән барлық белгілерді біріктіреді. Ерекше адамдар  тобы ретінде мектеп педагогикалық  ұжымына жинақылық, басшының болуы, топтасу, салыстырмалы түрде тұрақты  және ұзақ мерзімде әрекет ету сияқты қоғамдық жене кәсіптік сипаттар тән. Педагогикалық ұжым сондай-ақ, оқушылар ұжымы да, оның құрамдас бөлігі болып  ссептеледі.. Кез келген ұжым сияқты мектептің педагогикалық ұжымының өзіндік ерекшеліктері болады.

Педагогикалық ұжымның ең басты ерекшелігі оның кәсіптік қызметіне байланысты, нақтылай айтқанда жас ұрпақты оқыту мен  тэрбиелеуде. Педагогикалық ұжымның  көсіптік қызметінің тиімділігі оның мүшелерінің педагогикалық мөдениетінің деңгейімен, тұлғаларының қатынас сипатымен, ұжымдық жөне дербес жауапкершілікті  сезінуімен, ұйымшылдық, ынтымақтастық  деңгейімен анықталады. Өзінің мәні педагогикалық, тәрбиелік болып табылатын оку  орындарының ұжымы оқушьыарға үлкендердің  ұжымы, олардың өзара қатынасы, бірлесе  әрекет етуі туралы  алғашқы  түсініктерді қалыптастырады. Бұл жағдай педагошкалық ұжымды өзін-өзі ұйымдастыруға, үнемі  өздігінен жетілуге ынталандырады.

Мұғалімдер  ұжымның педагогикалық қызметі  оқуіпылар ұжымымен өзара тығыз  өрекеттестікте өрбиді. Сондықтан педагогикалық  міндетті шешу оқушылар ұжымының тәрбиелік  мүмкіндігі қай деңгейде, қаншалықты іске асырылуына тікелей тәуелді  болып келеді. Басқару ілімінің категориясы  ретінде педагогикалық ұжым басқарушы, ал оқушылар ұжымы басқарылушы болады. Ал қазіргі әрекет пен қатынастың субъектісі ретінде жеке тұлғаға  баса назар аударылған жағдайда педагогикалық  және оқушылар ұжымы басқарудың да, өзін-өзі дамытудың да субъектісі болып отыр. Мұғалімдер ұжымы езінің орасан зор интеллектуалдық, тәрбиелік  күш-қуаты бойынша балалар ұжымына  ғана емес, өз ұжымына қатыстылығына  байланысты да тәрбие субъектісі ретінде  әрекет жасайды.

Педагогикалық ұжымның басты ерекшслігінің  бірі ретінде мұғалімдік кәсіп қызметінің көп қырлылығын атау керек. Қазіргі  мұғалім пән мұғалімі, сынып жетекшісі, үйірме, студия жетекшісі, қоғамдық жұмыстар сияқты қызмсттерді атқарады. Бұндай көпқырлылық барлық педагогикалық  ұжымға тән. Өзінің кәсіптік міндеттерін  шешу барысында педагогикалық ұжым мектеп шегінен шығып кетеді. Қоршаған әлеуметтік ортаны педагогика-ландыру, яғни ата-аналар мен жұртшылық өкілдерінің  педагогикалық мәдениетін қалыптастыру түтас алғанда педагогикалық  ұжымның ажырамас қызметіне айналады. Көптеген мұғалімдердің педагогикалық  өрекетіне зерттеушілік қызметі  тән. Қазіргі мұғалім-зерттеуші -нормативті қызмет жасымен яюктелмейтін, педагогика-лық  жаңалықтың жетістігі мен кемшілігін тез аңғаратын, жаңа құндылықтар  мен технологияларға баға беріп, игеріп және практикада қолдануға қаблетті педагог.

Ұжымдық жұмыс формаларын мыналар құрайды:

Педаготкалық  лекторийлер ата-аналардың назарын  белсенді тербиелік мәселелерге  аударуды мақсат түтады. Жұмыстың бұл  формасы ата-аналарды тәрбие теорияларын  жүйелі білімдерімен қаруландыруға  бағытталынады.

Сынып бойынша  педагогикальщ білім беру деп  аталатын жұмыс формасын 1—11 сыныптан бастап қолға алу қажет. Өйткені  педагогакалык ағарту жұмысын осы  кезден бастау тиімді. Оның алғашқы  сабағын мектеп директоры немесе орыкбасарлары бастап бергені жөн. Педагогикалық білім беруде параллель-сыныптардың  ата-аналарын біріктіруге болады.

Көптеген  мектептерде педагогикалық білім  университеттерітабысты жұмыс істейді. Білім берудің бұл формасы  лекциялық курстан және семинар  сабақтарынан түрады. Бұндай күрделі  жұмыс формасына барлық ата-аналар аудиториясы дайын болмауы мүмкін. Сондықтан да бұл жұмыс формасын аса сақтықпен практихаға енгізу керек.

Мектептерде ата-аналардың тәрбие проблемаларына арналған жылдьщ қорытынды ғылыми-практикальщ  конференцияларын өткізу дәстүрге айналған. Конференцияға "Балаларды еңбекке тәрбиелеу", "Жақсылыққа апарар ең тәте жол — имандылық арқылы" және т.б. тақырыптар таңдап алынып, мектептс ол проблема жыл бойы теориялық және практикалық қырынан зерттеледі. Осындай жағдайда ғана конференция өз атына лайық қорытынды болып шығады.

Ашып  есік күндері немесе ата-аналар күні үлкен дайындықты қажет етеді. Әдетте оны тоқсанның басында, немесе каникул күвдерінде өткізген тиімді. Бұл күнге мектеп арнайы тақырыпқа сай безендіріледі, кезекшілік ұйымдастырылып, мерекелік бағдарлама түзіледі. Мерекенің құрылымын мына үлгіде түзуге болады.

Мәжіліс залында ата-аналар үшін 1-11 сыныи  оқушыларының концертін ұйымдастыру. Концертте үздік өнер көрсеткен  сыныпты, жекелеген оқушыны атап өтуге болады.

Сыньштардағы  кездесулер. Оқупіылар бұл жайында  ата-аналарына қалай оқып, қалай  жүріп тұратындығын айтады, үйренген дағдылары мен шеберліктерін  көрсетеді.

Бастауыш  сынып оқушылары кәдесыйлар дайындап ата аналарға тарту етеді;

"Үздік  суреттер", "Үздік қолөнер шебері", "Фото мерген", "Өнертапқыштар  мен конструкторлар" және т.б.  көрмелерге қатысу;

Спорт зал, спорт алаңында ата-аналар комитетіңің жүлдесіне жарыстар ұйымдастыру;

Мәжіліс залында көркем фильмдер көруді ұйымдастыру. Ата-аналарға арңалған "Менің атым Қожа", "Алты жасар Алпамыс", "Көксерек" және т.б. фильмдерді ұсынуға  болады.

Мерекені  ұйымдастырудың нұсқалары көп болуы  мүмкін, ең бастысы оларды ұйымдастырғаңца  ата-аналар-дың назарьш мектепке, тәрбие жұмыстарьша аудару болуы  керек.

Сынып ата-аналарының жиналысы — дәстүрлі жұмыс формасы  болғанымен оны өткізудің әдістемесі жетілдіруді қажет етеді.Сынып жиналысын ұйымдастыруда, оның проблемалық тақырыбын айқымдап алудың маңызы зор. Мысалы "Балаларды тәрбиелеуге қиындықпен бетпе-бет келу көмектеседі ме әлде одан жалтару кемектеседі ме?" деген тақырыпты таңдап алған соң, оны өткізуге дайындауда ата-аналармен алдын ала сұрақ-жауап өткізуге болады.

Педагогикалық ұжымның ендігі бір ерекшелігі оның жоғары денгейде өзін-өзі басқара  алуында. Ұжымдағы мектеп кеңесі, әдістемелік  комиссиялар, қоғамдық ұйымдар да қатардағы  мұғалімдердің сайлану арқылы өкілеттік  алуы ұжымда дұрыс қоғамдық пікір  қалыптастырып дербестік пен  белсенділік дамытады. Педагогикалық  ұжым мүшелерінің, оның басшыларының қызметтік  міндеттері, қызметтік нүсқаулары арқылы дәл айқын-далуы да ұжымның ұйымдасқандық  сипатын нығайтады. Педагогикалық  ұжымның келесі ерекшелігі оның қызметіыің үжьшдық сипаты мен нәтиже үшін ұжымдық  жауапкершілігі. Егер жекелеген мұғалімдердің, әсіресс орта жөне жоғары сынып мұғалімдерінің іс- әрекетін өзге мұғалімдердің іс-әрекетімен сәйкестендірмесе, оқушы-лардың білімін  бағалау, мектеп жұмысын ұйымдастыруда  бірыңғай талап болмаса онда ол табысқа  жеткізбейді. Мұғалімдердің біртүтастығы олардың құндылық бағдар-лары мен  сенімдерінен көрінеді, дегенмен бұл  жағдай педагогикалық технологияның  бірсарындылығын білдірмейді. Балаға деген махаббат, оны оқытуға деген  ынта, оқушы тұлғасына деген құрмет педагогикалық шығармашылық,  оптимизм, жалпы және косіптік мәдениет мұғалімдердің  іс-әрекетінің біртүтастығын материалдық  негізін қүрайды.