Дебиторлық берешектер есеби

Дебиторлық  берешек – сатып алушылардың  немесе тапсырыс берушілердің (бизнес контрагенттерінің) шаруашылық жүргізуші  субъект алдындағы өткізілген тауар (жұмыс, көрсетілген қызмет) үшін ақша төлеу бойынша міндеттемелері. Ол ағымдағы (өтеу мерзімі бір жыл бойы) немесе операциялық циклді және ағымдағы емес болып бөлінеді. Есепте саудалық және саудалық емес дебиторлық берешекті бөліп көрсетеді. 
Саудалық дебитор берешегі – негізгі іс-әрекет нәтижесінде өткізілген тауарлар мен көрсетілген қызмет үшін сатып алушылардың міндеттеме сомасы. Саудалық емес дебиторлық берешек іс-әрекеттің басқа түрлері нәтижесінде (субъект қызметкерлеріне немесе филиалдарына аванстар, шығынды жабуға арналған депозиттер, алуға арналған девиденттер мен проценттер, үкімет органдарына салықтарды қайтару жөніндегі тілек-талап және басқалар) пайда болады.  
Қазақстан  Республикасы Қаржы министрлігінің   2005 жылғы  желтоқсанның 22-сінде №426 бұйрығымен, қаржылық  есеп беруді  құрайтын ұйымдардың  бухгалтерлік есеп шоттарының жұмыс  жоспарын халықаралық    қаржылық есеп  стандарттарына  сәйкес    жүргізудің       нұсқаулықтары бекітілген   болатын.  
Осынау  бұйрыққа сәйкес,   Қазақстанның  есепшілеріне  өз қаржылық есеп берулерін     халықаралық стандарттарға сай  жүргізу   міндеттелді.  
Бұйрыққа сәйкес дебиторлық берешек алынуға тиісті шоттарды төлеу мерзіміне немесе борышты өтеу күтілген күніне қарай қысқамерзімдік  және ұзақ мерзімді болып бөлінді, және осы      нұсқаулыққа сәйкес,    бұрындары 3 сандық негізде  жіктеліп келген    шоттар  тобы  халықаралық  стандарттар бойынша  4 сандық негізде жүргізілетін   болды. 

      Есеп  айырысуды бақылаудың ықпалды тәсілі дебиторлық және кредиторлық берешектердің, кірістік құжаттарды тіркеудің дұрыстығына  функционалдық аудитті уақытылы өткізу, тіркелген құжаттарды төленген құжаттармен салыстыру болып  табылады.

Бұл тұрғыда  қарағанда, кірістік ордерлер бойынша  алынған ақшаны сіңіріп кетуді жеңілдететін жағдайларды анықтау қажет. Кассалық ордерлерді төлегенде және төлеушінің қолына құжат беруді тіркеудің жоқтығы  немесе шоттардың төленбеуін атап кету маңызды. 
 
 
 
 
 

Мазмұны 

Кiрiспе.............................................................................................................. 

1 тарау. Дебиторлық борыштар есебi...........................................................

2.1. Дебиторлық борыштар есебiнiң мақсаты...............................................

2.2. Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлер борышының есебi............

2.3. Күмәндi дебиторлық борыштар................................................................ 

11 тарау. Дебиторлық борыштар  аудитi.......................................................

3.1. Дебиторлық борыштар  аудитiнің мақсаты..............................................

3.2. Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлер борышының аудиті...........

3.3. Күмәндi дебиторлық борыштар резерв есебінің аудиті.......................... 

Қорытынды.......................................................................................................... 

Пайданылған әдебиеттер тiзiмi......................................................................... 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Кіріспе

      Кәсіпорындар мен ұйымдардың  басқа заңды немесе жеке тұлғалардан  оларға сатқан тауарлары, көрсеткен  қызметтері сондай-ақ аванс ретінде  алдын ала төлеген төлемдері  үшін алашақ борыштары –  Дебиторлық борыштары /Алынуға тиіс шоттар/ деп аталады. Осы кәсіпорындар мен ұйымдарға берешек борышы бар заңды және жеке тұлғалар дебиторлар болып табылады. Өтелетін /алынатын/ уақытына қарай алынуға тиісті дебиторлық борыштар ағымдағы алынуға тиісті борыштар және ұзақ мнрзімді алынуға тиісті борыштар болып екіге бөлінеді. Бұл борыштардың есебі «Алынуға тиісті шоттар бөлімінің шоттарында есептеледі.

     Есеп беретін уақыттан кейінгі  бір жыл ішінде алынатын  /өтелінетін/  дебиторлық борыштар ағымдағы  активтер қатарында есептеледі. Олардың катарына жататындар:

• ағымдағы активті сатып алуға төленген аванстық  /алдын ала төленген/ төлем;
• тапсырылған  /берілген/  шоттар бойынша алынуға тиісті борыштар;
• вексельдер бойынша алынуға тиісті борыштар;
• негізгі ұйымдар мен оның еншілес серіктестігі арасындағы түрлі операциялар негізінде туындаған дебиторлық борыштар;
• ұйымның лауазымды адамдарының  /тұлғаларының/ дебиторлық борышы:
• басқадай дебиторлық борыштар.

         Кәсіпорынның балансындағы алынған  вексель деп аталатын бабындағы  сома басқа заңды немесе жеке  тұлғалардың ұйымға вексель бойынша  төлейтін ресми берешегі болып  есептелінеді. Алынуға тиісті шоттар  бойынша шоттар  /дебиторлық борыштар/  иелік ету хұқығымен қоса, заңды  құқығымен байланысты актив болып  саналады. Қорытындылап айтатын  болсақ  «дебиторлық борыш»  дегеніміз, бұл – иелік ету құқығын қосқандағы заңды құқықтармен байланысты активте қамтылған алдағы уақыттағы экономикалық тиімділік.

          Ұйымның қаржы жағдайын сипаттайтын  көрсеткіштердің қатарына дебиторлық  борыштардың айналымы жатады. Яғни  дебиторлық борыштардың есептелген  уақыты мен өтеу уақытының  арасындағы мерзім күндерінің  саны. Ұйымның дебиторлық борышы  оған байланысты кіріс танылған  жағдайда ғана анықталады.

    Дипломдық жұмыста «Қос қанат»  ЖШС нің мәліметтерін негізгі  ала отырып, ізденіс жасадым.

    Дипломдық жұмыс кіріспе, 3 тараудан  және қорытындыдан тұрады. 
 
 
 
 
 

1 тарау. Дебиторлық  борыштар есебi

1.1. Дебиторлық борыштар есебiнiң мақсаты 

     Дебиторлық борыштар – бұл  заңды тұлғалардың немесе жеке  азаматтардың шаруашылыққа берешек  қарыздары. Дебиторлық борыштар  шаруашылықтың ішінде және сыртқы  заңды тұлғалармен және жеке  азаматтармен де пайда болады. Есептеу әдісін қолданып, қолма-қол  емес есеп айырысу операциялары  кезінде дебиторлық борыштардың  пайда болуы заңды құбылыс.

    Дебиторлық  борыштардың ішінде субъектінің  шаруашылық қызметінде жиі кездесетінін  – дайын өнімдерді (жұмыс, қызмет) және тауарларды сату операциялары. Баланста көрсетілген дебиторлық  борыштар баптарының ішіндегі  үлесі жағынан ең қомақтысы.  Сондықтан сатып алу және тапсырыс  берушілермен есеп айырысуды  тексерген кезде бағдарламада  келтірілген сұрақты жан-жақты  қамтып, ауқымын кеңейте түсу  үшін мынандай мәселелерді анықтап  алу қажет: өнім сатуға сатып  алушылармен және тапсырыс берушілермен  шарт жасалғандығын; түгендеу (салыстыру)  актілерімен есеп айырысу құжаттарымен  расталған сатып алушылардың  борыштарының нақтылығын; сатып  алушылармен және тапсырыс берушілердің  борыштарын; бөлімшесінің шоттары  бойынша жүргізілген синтетикалық  (жіктеу) есептің дұрыстығын.    Мұндай жағдайда аналитикалық  (талдау) есеп мынандай мәселелерді  қамтамасыз етуге міндетті:  вексельдермен  қамтамасыз етілген ақша қаражаттарының  түсу мерзімі әлі жетпеген, сатып  алушылармен және тапсырыс берушілермен  есеп айырысулар бойынша борыштардың  мәліметтерін алу мүмкіндігін,  дисконтталған вексельдер мен  ақша қаражаттарының мерзімінде  түспегендігіне қарамастан, банктен  өткен дисконтталған вексельдерді;  «сатып алушылармен және тапсырыс  берушілердің борыштары» бөлімінің  шоттары бойынша бухгалтерлік  есеп корреспонденцияларының дұрыс  берілгендігін:  «сатып алушылармен  және тапсырыс берушілердің борыштары»  бөлімінің шоттары бойынша анадитикалық  есеп жазуларының № 11 журнал-ордердегі,  Бас кітаптағы  және баланстағы  жазулармен сәйкестігін;

талап ету  мерзімі өткен дебиторлық борыштардың  дұрыс шығысқа шығарылғандығын.

     Субъектінің басшысының қабылдаған  шешіміне сәйкес талап ету  мерзімі өткен дебиторлық борыштар  шығысқа шығарылып, күдікті қарыздар  резервінің шоттарына жатқызу  арқылы жабылады. 

1.2. Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлер борышының есебi 

      Кәсіпорындар мен ұйымдардың  «Сатып алушылар мен тапсырыс  берушілердің борышы» деп аталатын  бөлім шоттары сатып алушылар  мен тапсырыс берушілердің осы  кәсіпорынға деген әр түрлі  қарыздары жайлы ақпараттарды  қорытындылау үшін арналған. Аталған  бөлімде келесі шоттар қараған: 

алынуға тиісті борыштар шоттар;

  алынған вексельдер;

  сатып алушылар  мен тапсырыс берушілердің  өзге де борыштар.

    Бұлар активті шот болып табылады. Сондықтан да бұл шоттардың  дебетінде борыштың сомасы жазылса,  кредитінде борыштың азаюы көрсетіледі.  Алынуға тиісті шоттар (дебиторлық  борыш шоты) сатып алушы заңды   немесе жеке тұлғалардың сатып  алған тауарлары, сондай-ақ кәсіпорынның  оларға көрсеткен

Қызметі үшін қарыз сомаларын білдіреді.

    «Алынуға тиісті борыштар шоттары» деп аталатын шотта тиеліп жіберілген өнімдер /тауарлар/, атқарылған жұмыстары мен қөрсетілген қызметтері үшін сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің банк мекемесі қабылданған есеп айырысу құжаттары бойынша төлеуге тиісті  сомасы есертеледі. Жалпы     «Алынуға тиісті шоттар» шотын сипаттай келе, олардың қысқа мерзімді  активтер екендігін және олардың сату нәтижесінде пайда болатындығын аңғаруға болады. Сондықтан оларды кейбір уақыттарда «саудалық міндеттемелер» деп те атайды. Олар тауарларды кезінде де пайда болады. Міндеттемелердің  өтелуі /орындалу/ көздеріне басқадай нұсқаулар болмаған жағдайда, оларды сатудан алында деп санайды. Халықаралық тәжірибеде кез келген адамға тауарларды несиеге сату кең көлемде етек алған, сонымен бірге сатып алушылар үшін сатып алған тауарларының төлемін бір немесе бірнеше айдан кейін төлеу /өтеу/ құқығы да берілген. Мұндай несиені коммерциялвқ несие деп те атайды. Тауарларды несиеге сататын фирмалар, сатып алушының шотты тиісті уақытында төлеу қабілеттілігі бар болатындығына бақылау шарадарын жүргізулері қажет. Сол үшін әрбір ұйымдарда несиелік бөлімдер жұмыс істейді. Несиелік ақпарат бөлімдерінің мәліметтері бойынша да нестеге тауарларды сату,  сатпау жайлы шешімдер қабылданады. Несиелік бөлім төлем сомасын ұсынуды, несие көлемін шектеуді және сатып алушылар мен тапсырыс берушілерден несиені уақтылы өтеуді қамтамасыз ететін бедгілі бір қаражаттарды талап етуі мүмкін. Осыған орый субъектілердің таңдап алған ережелері мен негізгі қағидалары есеп саясатында атап көрсетуі қажет. Бұл шотта сатылған материалдық емес активтер, негізгі құралдар, бағалы қағаздар және тағы да басқа дебиторлық борыштар есептеледі.

    «Сатып – алушылар мен тапсырыс берушілердің борышы» шоттарына қатысты бухгалтерлік есепте мынадай бухгалтерлік жазу жазылады:

Мысалы,      Сатып – алушылар мен тапсырыс берушілерге 300000 /үш жүз мың/ теңгенің дайын өнімдері 500000 /бес жүз мың/ теңгеге сатылды, соның ішінде 80000 /сексен мың/ теңге ҚҚС сомасы/ .

  Сатылған тауарлардың өзіндік  құнына:

Дт «Сатылған  дайын өнімдердің өзіндік құны»     300000тг.

Кт «Дайын өнімдер»        300000тг.                                            

   Сатылған  тауарлардан алынатын сомаға:

Дт  «Алынуға тиісті борыштар шоты»         420000тг.                                                  Кт «Дайын өнімдерді сатудан алынатын табыс шоты»   420000тг.                         

    Сатылған тауарлар үшін есептелген  ҚҚС сомасына:

Дт «Алынуға тиісті борыштар шоттары»        80000тг.                                                Кт «Қосылған құн салығы сомасы»    80000тг.

    Сатылған тауарлар үшін алынатын  сома келіп түскенде:

Дт «Ақшалар шоты»        500000тг.                                                                                 Кт «Алынуға тиісті борыштар шоттары»   500000тг.                                                 

     Ал сатылған материалдық емес  активтер, негізгі құралдар, бағалы  қағаздар бойынша дебиторлық  борыштардың пайда болуына «Алынуға тиісті борыштар шоттары», «Алынған вексельдер», «Сатып – алушылар мен тапсырыс берушілердің борыштары» деп аталатын шоттардың тиістілері дебеттелініп, оған сәйкес «материалдық емес активтердің есептен шығарылуынан алынатын кіріс», «негізгі құралдарын есептен шығарылуынан алынатын кіріс», және «құнды қағаздардың есептен шығарылуынан алынатын кіріс» деп аталатын шоттардың тиістілері кредиттелінеді.

    Сатылған материалдық емес активтер, негізгі құралдар, бағалы қағаздар  бойынша қосылған құн салығы  есептелінгенде «Алынуға тиісті борыштар шоттары», «Алынған вексельдер», «Сатып – алушылар мен тапсырыс берушілердің борыштары» деп аталатын шоттардың тиістілері дебеттелініп, «Қосылған құн салығы» шоты кредиттелінеді.

     Шетелдік валютада сатып алушылар  мен тапсырыс берушілердің тиімді  баға айырмашылықтарының пайда  болуына «Алынуға тиісті борыштар шоттары», «Алынған вексельдер», «Сатып – алушылар мен тапсырыс берушілердің борыштары» деп аталатын шоттардың тиістілері дебеттеніліп, «Бағамдық айырмашылықтан алынатын кіріс» шоты кредиттелінеді.

     Алынуға тиісті айыппұлдардың,  өсімақылардың сомаларына «Алынуға тиісті борыштар шоттары», «Алынған вексельдер», «Сатып – алушылар мен тапсырыс берушілердің борыштары» деп аталатын шоттардың тиістілері дебеттеніліп, «Негізгі емес қызметтен алынған басқадай кірістер» шоты кредиттелінеді.

    Сатып алушылар және тапсырыс  берушілермен есеп айырысу операциялары  арнаулы тізімдемелерде есептелініп,  онда сатылған айналымнан тыс  активтер, қаржылық инвестициялар,  тауарлы-материалдық құндылықтар  бойынша шот фактуралары немесе  басқадай есеп айырысу құжаттары  жинақталып, топтастырылып бөлек  көрсетіледі. Тізімдемелердегі жазулар  – шоттар, фактуралар немесе олардың  орнына қолданылатын басқадай  құжаттар негізінде активтердің  топтары бойынша жазылады. Тізімдемелердің  бағандарында сатып алушылар /тапсырыс  берушілер/ бойынша ай басындағы  қалдықтар көшіріледі және бұйымдардың  аттары немесе топтары бойынша  сатылған активтердің сандық  мәліметтері көрсетіледі. «Сатып  – алушылар мен тапсырыс берушілердің  борышы» шотының бөлімше шоттарының  кредиті бойынша операциялардың  есебі үшін № 11 жорнал-ордер  қолданылады.

      Тауарларды сату және сатып  алу кезіндегі барлық қатынастар, жеткізу келісімдері, консигнация  жайлы келісімдер мен сату  және сатып алу келісімдері,  сондай-ақ келісім-шарттарымен және  тағы бас құжаттар құқықтық рәсімделуі қажет. Кеоісімнің және соған сәйкес есептің басты объектісі ”тауар” болып табылады. Сондықтан келісім шартта тауарлардың сипаттамасы толығымен көрсетіліп, оның бағасымен келісілген жалпы құны аладып өтуі қажет.

     Дебиторлық қарыз айналыстан  қаражатты айыратындығын көрсететін  болғандақтан, шаруашылық жүргізуші  субъектілер бірінші кезекте  олардың айналымдылығын талдайды. Дебиторлық қарыз айналымдылығы  30-дан 90 күнге дейін тең болады, егер осы мерзімнен асып кетсе,  онда оны мерзімі өтіп кеткен  деп санайды.

    Сондықтан кейінгі кездері дебиторлық  қарызды талап ету құқын факторингалық  компанияларға жүктейді.

    Факторингалық операциялардың  есебі.    Факторинг, басқаша айтқанда, қаржылық агент болып табылады және лд үшінші  тұлға ретінде қарызды өндіріп беру үшін қызмет етеді.

    Ондай қаржылық агент болып  банктерде басқа да несиелік, коммерциялық ұйымдар бола алады,  бірақ олар аталған қызметті  жүзеге асыру үшін лицензия  болуы керек. Бірақ кез келген  еәсіпорын немесе ұйым факторинг  қызметімен шұғылданбас бұрынекі  жақтың да несие қабілеттілігін  тексереді және көрсеткен қызметі  үшін, өз құқын беоген кәсіпорын  автоматты түрде төленуге тиіс. Бұл арада өзінің дебиторлық  қарызды талап ету құқын берген  кәсіпорын мен    факторинг  компаниясы келісім-шартқа отырады.  Ондай келісім-шарт ашық та, жабық  та болуы мүмкін.

   Осы келісім-шартта, клиентке құқын  өзіне қайтып беру мәселесі  де айтылады, яғни регресс құқы  да қарастырылады.    Факторингалық  қызметтің құны көрсететін қызметтің  түріне, қаржылық жағдайына және  т.б. факторларына тәуелді болып  келеді. Мысалы; «Қос қанат» ЖШС  «Эверест плюс» ЖШС –на 326250 теңгеге тауарды беретіндігі  жөнінде келісім шартқа отырған.  Енді осы жеткізіп берген тауарына  толық төлемін алу үшін «Қос  қанат» ЖШС факторинг компаниясымен  келісім шартқа отырады.

    Келісім шарттың жағдайы бойынша  факторинг компания (қаржылық агент)   «Қос қанат» ЖШС-тік «Эверест  плюс» ЖШС –на тауарды жөнелткеннен  үш күннің ішінде «Қос қанат»  ЖШС-тің есеп айырысу шотына  ақшаны ауларуы тиіс. Шын мәнінде,  «Эверест плюс» ЖШС жасалған  контрактының 80% құнын бірден аударған, ал қалған контрактының құнынан  (20%) марапаттау сомасы ұсталып,  содан қалған сомасы аударылған. Келісім шартқа сәйкес марапаттау  сомасы, несие мөлшерлемесі сияқты 38% жылдық мөлшерлемесінің деңгеінде ұсталған. Қаражаттың айналымдық мерзімі 18 күнде құраған.

  Факторинг келісім шарты бойынша   марапаттау сомасы 1,9% ((38%х18күн)/360 күн)) құраған және сол сомасы төлеуге  қабылданған.

  Енді шоттар корреспонденциясын  жасап көрейік.

Жабдықтаушы-кәсіпорында («Қос қанат» ЖШС)

1. Контрактының шарты бойынша

«Қос  қанат» ЖШС, «Эверест плюс»

  ЖШС-ке тауарды жөнелтті:                           сомасы,        Дт                Кт

                                                                            тенге

• жөнелтілген тауардың нақты

өзіндік құнына                                       196875           802             222

         - келісімшарттың құнына                      281250           301             702

        -  ҚҚС (15%)                                              42187           301             633

2. Қаржылық  агенттен жөнелтілген 

тауардың 80% алынды                                     261000         441            687

3. Қаржылық  агентке көрсеткен қызметі

  үшін, марапаттау сомасы шығысқа

жатқызылды                                                    6199          831           687

4. Қалған 20%  қаржылық агенттен

алынды, бірақ осы сомадан марапаттау

сомасы  шегерілді (326250х20%-6199)             59051         441            687

5. Қарыздары  зачет жасалды                           326250         687          301 

Қарыз кәсіпорын («Эверест плюс» ЖШС)

1. «Қос қанат» ЖШС-тен жөнелтілген

тауар  «Эверест плюс» ЖШС-ке тауар түсті:   

- тауар құнына                                             281250          222          671

- ҚҚС (15%)                                                  42187           331          671

   2. Қаржылық агенттің талап еткен  сомасы,

алынған тауар үшін төленді                             326250        334         441

  3. Қарыздары зачет жасалды                         326250         671        334 

Қаржылық  агентте

1. Факторинг  келісім шарты бойынша  

«Қос  қанат» ЖШС-гі қарыз сомасының

80% аударылды                                                     261000          334         441

2.Факторингі  бойынша  марапаттау сомасы

есептелінді (326250х1,9%)                                6199            332           724

3. «Эверест  плюс» ЖШС-тен талап

етілген қаржы  сомасы алынды                     326250           441           687

4.Факторинг  келісім шартының жағдайы

бойынша Қаржылық агентке 20% қалған

сомасы аударылды (бірақ бұл жерде 

марапаттау  сомасы шегерілді)                       59051           334           441

5. Қарыздары  зачет жасалды                         326250         671          332,334

    Тауарларды сату мен сатып  алу кезіндегі барлық қатынастар, жеткізу келісімдері, консигнация  жайлы келісімдер мен сату  және сатып алу келісімдері,  сондай-ақ келісім шарттарымен  және тағы да басқа құжаттар  құқықтық рәсімделуі қажет. Кеілісімнің  және соған сәйкес есептің  басты объектісі «тауар» болып табылады. Сондықтан келісім-шартта тауарлардың сипаттамасы толығымен көрсетіліп, оның бағасы мен келісілген жалпы құны аталып өтуі қажет. Келісім бағалары тұрақты, тұрақсыз және бекітілген /фиксированный/ болып көрсетілуі мүмкін.

    Тұрақты баға келісім-шартта көрсетіліп, тауарларды төлеу кезінде қадағаланады  және өзгерістерге ұшырамайды. Ақшанаң  құнсыздану жағдайында әсіресе  келісім шартқа қол қою мен  тауарларды жеткізу арасындағы  уақыт айырмашылығына байланысты  сатушы теңгені арадағы есеп  айырысуға тұрақты пайдаланған  жағдайда теңге құнының өзгеруіне  байланысты тиімсіз жағдайға  тап болуы мүмкін. Сондықтан келісуші  жақтар бағаны тұрақты валюта  түрінде белгілеуге тырысады. Бұл  жағдайда тауардың жалпы валюталық  сомасы анықталады және теңгедегі  валюталық эквивалентті қайта  санау тәртібі мен бағамы белгіленеді.  Әр түрлі банктердегі бағамдар  әр түрлі болғандықтан, бағам  тауардың жеткізілген күніне, болмаса  белгілі бір банктегі оның  төлемі жүргізілген күніне таңдап  алынуы мүмкін. Осындай кезде  сатушы үшін тауардың белгілі  бір сомасының немесе 100% /пайызы/ сомасының төленгендігі тиімді  болады.

     Тұрақсыз баға келісім шартқа  отыру барысындағы тұрақты бағаны  анықтау қиын болған жағдайда  белгіленеді. Мысалы, бағаға әсер  ететін факторлар жиі өзгерген  уақытта. Бұл жағдайда бастапқы  бағасы белгіленіп, оны есептеудің  әдістері мен жағдайлары қарастырылады.  Келісім-шартта қосылған құн салығы  көрсетілмейді, алайда шот-фактурада  салықтың бұл түрінің болуы  міндетті. Келісім шарттың басты  элементі ретінде қаржылық жағдай  саналады. Қаржылық жағдайларда  жабдықтаушы сатып алушыға тиеліп  жіберілген тауарлары үшін вексель  алуы мүмкін. Алынған вексель  анықталған мерзім ішінде белгіленген  соманы төлеу бойынша жазбаша  міндеттемені білдіреді.

    Вексель дегеніміз оның иесінің белгіленген мерзім,  яғни уақыт біткен соң борышкердің ақша төлеуін талап ететін құқығын куәландыратын жазбаша борыштық міндеттемесі. Сатып алу және сату объектісі, сондай-ақ капиталды қысқа мерзімді инвестициялау құралы бола отырып, вексель құнды қағаздардың ерекше бір түрі ретінде қызмет етеді.  

Вексель белгіленген  қатал нысанында  жазылған жазбаша борышқорлық міндеттеме болып саналады. Вексель өзінің еисіне міндеттеменің мерзімі өткеннен кейін немесе мерзімінен бұрын вексельде  көрсетілген соманы төлеуді талап  етуге даусыз құқық береді. Векселді толтырушы яғни ол вексель бойынша  төлем жүргізуге міндет алған  заңды немесе жеке тұлға вексель  беруші деп аталады. Ал вексель бойынша  төлем алушы тұлға ремитент болып  табылады.

ВЕКСЕЛЬ

     100000 (жүз мың) тенге                                             25.03.2005 жыл

     Төленуге тиісті сома мөлшері                                                                        Вексельдің берілген уақыты 

ВИТА  фирмасы

Вексель бойынша ақша алушы ұйымның аты 

13.12.2005 жыл

Төлену  мерзімі 

Қос қанат  ЖШС

Вексель беруші ұйымның аты 

Әділхан                                                                                                М.О.