Аудиттің отандық және халықаралық стандарттарын салыстырмалы талдау

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  БIЛIМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ  МИНИСТРЛIГI

АТЫРАУ  МҰНАЙ ЖӘНЕ ГАЗ  ИНСТИТУТЫ 
 
 
 
 

«Есеп және аудит» кафедрасы 
 

КУРСТЫҚ ЖҰМЫС 

«Аудит»  пәнi бойынша

Тақырыбы: «Аудиттің отандық және халықаралық стандарттарын салыстырмалы талдау» 

                            Орындаған: ЕжА  09 ҚОБ қ/т топ студентi Байниязова Б.С.

                             Тексерген: э.ғ.к., профессор Жалғасбаева А.А.

____________________                                                  ______________________                   (қорғауға   жіберілді)                                                                        (бағасы)

                                                                                                «___»__________200__ж                                                «___»__________200__ж          

_____________________                                                 _____________________

   (жетекшінің қолы)                                                             (жетекшінің қолы)                                                                                                                                                                                                               
 
 
 

Атырау  2011ж

Мазмұны 

Кіріспе………………………………………………………………………….......5 

Тарау 1 Аудит теориясы...................................................................................7

1. Аудиттің компоненттері, принциптері және концепциялары.............7
2. Аудиторлық қызметтің жалпы қабылданған стандарттары..............8
3. Аудиттің постулаттары және стандарттары..........................................11

Тарау 2 Аудиттің нормативтік-құқықтық негіздері........................................14

2.1 Аудиттің халықаралық стандарттарын отандық тәжірибеде қолдану жағдайы........................................................................................................14

     2.2 Халықаралық аудит стандарттарының мазмұны мен құрылымы........17

2.3 Қазақстан Республикасының аудиторлық қызметін ұйымдастыруда халықаралық аудит стандарттарын қолдану мәселелері...........................

Қорытынды.................................................................................................................. 

Пайдаланылған ақпар көздері................................................................................. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

     Кіріспе 
 

     Нарықтық  қатынастар жағдайында көптеген кәсіпорындар, банктер, сақтандыру компаниялары, көлік және комерциялық ұйымдар мүлікті пайдалану, жұмыстар мен қызмет көрсетуді орындау,комерциялық операцияларды ақша қаражаттары мен инвестициялардың заңын жүргізу бойынша сан алуан келісім шарттық қатынастарға түседі. Қажетті ақпаратты алудағы мәмілеге қатысушылар арасындағы осы қатынастардың нақтылығын тексеру нәтижесінде тек тәуелсіз аудитор ғана дәлелдей алады.

      Жеке  және ұжымдық меншік иелері акционерлер, жарнашылар,сонымен қатар кредиторлар өз қызметтерінің саласында барлық  көптеген қаржылық және шаруашылық операциялардың заңға сәйкес орындалғанына және бухгалтерлік жазбалармен тоқсандық және жылдық есептерде дұрыс көрсетілгеніне  өз бетімен көз жеткізу мүмкіндігінен айрылған. Ұйым қызметі мен оның заңды орындалуын тәуелсіз  аудиторлық тексеру мемлекетке де экономика қаржыландыру, несие беру, инвестициялау, және салық салу саласында қажетті шараларды қабылдау үшін қажет, жекелеген кәсіпорындар, ұлттық экономика салалары мен аймақтар бойынша жүргізілетін аудиторлық  тексерулер өздерін қызықтыратын қаржылық есептеме нақтылығын дәлелдеу үшін республиканың мемлекеттік органдары, министрліктер мен ведомствалар, соттар, прокуратураға және басқаларға қажет.

      Аудит өзінің кәсіби қызметінде адалдық, обьективтілік, кәсіби құзыреттілік, құпияны сақтай білетінділік, тәуелсіздік, жинақылық, мұқияттылық, ғылымиялық, нақтылық, жариялық, демократияшылдық принциптерді басшылықа алу керек.

      Аудитор өзінің кәсіби міндетін орындау барысында қоғамдық сенімді қолдау әрі нығайту ретінде адалдық, обьективтілік және тәуелсіздік принциптерінің талаптарын сақтауы, өзіне сеніп тапсырған жұмысты мінсіз әрі адал орындалуы талқылауда білдіретін пікірінің обьективтілігі мен тәуелсіздігін сақтауы керек.

      Аудит теориясы және оны басқару ғылымының  бар ережесімен  әрекет етудің нұсқасын құптайды немесе одан бас тартады. Ол белгілі бір бастапқы мәліметтермен құрылған теориялық базаның ғылыми шынайылығын немесе жалғандығын көрсетіп береді.

      Аудит теориясың негізгі элементтері  компоненттер, принциптер, концепциялар, постулаттар, стандарттар және нормалардан тұрады.

      Аудитке кәсіпорын қызметін жан жақты  тексеру енеді. Сондықтан  ол аудиторға  басшылыққа арналған  және оның қызметінің тиімділігін жоғарылату жөніндегі  конструктивті ұсыныстар дайындауға мүмкіндік береді.

      Аудиторлық  қызметті жүргізудің өндірістік жағдай мен ақпарат жүргізудің қажетті шарты оның аясы туралы айқын түсінік болып табылады. Ол белгілі бір уақыт аралығында, компанияның жылдық есеп беруіне аудит жүргізгенде немесе ішкі аудитте, сондай-ақ экономикалық обьект болып табылмайтын ақпараттық жүйедегі аудитте нақты шаруашылық жүргізші субьектілердің параметрлерімен анықталды.

     Аудит стандарттары мен нормаларының ерекшеліктері. Стандарттарды аудиттің теориясы мен  іс тәжірибесінде негізгі ережелер немесе аудиторлық процедураларының принциптері деп ұғуға болады. Әр елдің ұлттық стандарттары аудиттің жүргізілу жағдайына қарамастан міндетті түрде орындалуы керек. Олар халықаралық нормативтердің талаптарына жауап беретін тиісті деңгейдегі аудиторлық қызметке қолдау көрстеді, аудиторларды өз білімдері мен біліктерін ұдайы жетілдіруге мәжбүрлейді, жекелеген аудиторлық ұйымдардың сапасын салыстыруды қамтамасыз етеді, аудиторлардың жұмысын жеңілдетеді әрі оңтайландырыды. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

1. Аудит теориясы

         1.1 Аудиттің компоненттері, принциптері және концепциялары 
 

     Аудит теориясы мына негізгі элементтерден  тұрады: компоненттер, принциптер, концепциялар, постулаттар, стандарттар және нормалар.

      Аудит компоненттері: бірінші компонент - бұл экономикалық обьект. Аудиторлық қызметті жүргізудің өндірістік жағдай мен ақпарат енгізудің қажетті шарты оның аясы туралы айқын түсінік болып табылады. Ол белгілі бір уақыт аралығында, компанияның жылдық есеп беруіне аудит жүргізгенде немесе ішкі аудитте, сондайақ экономикалық обьект болып табылмайтын ақпараттық жүйедегі аудитте нақты шаруашылық жүргізші субьектілердің параметрлерімен анықталды.

      Екінші  компонент - өндірістік жағдаймен ақпарат. Аудиттің көптеген түрі шаруашылық жүргізуші  субьектілердің басшылығымен дайындалған  ақпаратты бағалайды.

      Үшінші  компонент бұл аудитті жүзеге асырушы тұлғаның біліктілігі. Аудитор ең алдымен өз ісінің құзіретті маманы болуы, яғни тиісті фактілерді жинай білу керек және осы фактілерді бағалайтын өлшемдерді жете білу қажет. Одан тәртіптің белгілі бір нормаларын, атап айтқанда, өз ісінің тәуелсіздігін сақтап,қысым көрсетілушілікке қарсы тұра білу керек.

      Аудиттің  төртінші компонентіне техникалық тұрғыда  аудиторлық қызметтің негізгі мазмұны  болып табылатын фактілерді алумен бағалау жатады. Фактісіз қандайда бір аудиторлық есеп беру ұтымды жүргізілген зерттеудің  нәтижесі ретінде қабылданбайды.

      Бесінші компонент ретінде аудит мазмұны  туралы ақпаратқа немесе функциялауға қатысты жиналған фактілер негізінде белгіленген критерийлер алдына шығады.

      Аудиттің  алтыншы компоненті аудиторлық есеп беруді жасау. Аудитор осы арқылы тексеру барысында ашылған жағдайлар туралы,шаруашылық жүргізуші субьектілердің қызметін оңайландыру бойынша ұсынған шаралары мен айтқан ескертпелері туралы хабарлайды.

      Аудит принциптері. Аудит өзінің кәсіби қызметінде мына принциптерді басшылықа алу керек   адалдық, обьективтілік, кәсіби құзыреттілік, құпияны сақтай білетінділік, тәуелсіздік, жинақылық, мұқияттылық, ғылымиялық, нақтылық, жариялық, демократияшылдық және т.б.

      Мысалы, аудитор өзінің кәсіби міндетін орындау барысында қоғамдық сенімді қолдау әрі нығайту ретінде адалдық, обьективтілік және тәуелсіздік принциптерінің талаптарын сақтауы, өзіне сеніп тапсырған жұмысты мінсіз әрі адал орындалуы талқылауда білдіретін пікірінің обьективтілігі мен тәуелсіздігін сақтауы керек.

      Ғылымиялық  принциптің мағынасы  аудиттің қорытындылары  аудит теориясы және оны басқару  ғылымының бар ережесімен  әрекет етудің нұсқасын құптайды немесе одан бас тартады. Ол белгілі бір бастапқы мәліметтермен құрылған теориялық базаның ғылыми шынайылығын  немесе жалғандығын көрсетіп береді.

      Нақтылық  принципі аудиттің мақсатқа лайықты  әрі уақытылы жүргізілуін білдіреді.

      Жариялық  принципін сақтау қажеттілігі аудитті  жүргізуге де, оның нәтижесіне де қатысты. Жариялықтың аудиттің дамуы мен аудиторлық беделін көтеруге пайдасы бар. Қоғамдық пікірді қалыптастыруда маңызы зор.

      Халықаралық аудиторлық қызметтің  нұсқауында тәуелсіз тексеру жүргізілгенде  сақталуы қажет басқада принциптер аталады. Негізгі принциптердің маңызы мен  оларды сақтау аудиторлықты тек жақсы жағынан ғана ұғындырып қоймай, оның қызмет нәтижелерінің тиімділігін арттырады.

      Концепциялар  аудит теориясының бағытын белгілеп береді. Негізгі тұжырымдаманы қарастырайық :

1. Мінез құлық этикасы жалпыға бірдей этика нормаларын белгілеп қана қоймай аудитор тәртібінің арнайы ережесінде белгілейді.
2. Тәуелсіздік  ең алдымен пікірдің обьективтілігін және шынайы болуын қамтамасыз етеді.
3. Кәсібилік. Аудиторлар құзыретті, білікті және зерделі болуы қажет.
4. Дәлелділігі. Аудиторлар қисынға негізделген шешім қабылдау үшін жеткілікті дәрежеде құзарлы мағлұматтар мөлшерін жинап бағалау керек.
5. Ұсынудың дәлдігі. Ақпаратты ашу мен ұсыну барлығы әдетте бір мәнді ережелердің толық жинағы ретінде қарастырылатын жалпы қабылданған аудиторлық стандарттарға қызмет етеді.

     1.2 Аудиторлық қызметтің жалпы қабылданған стандарттары 
 

     Аудиторлық  қызметтің жалпы қабылданған  стандарттары өзара байланысты 4 тізбекті бөлімнен тұрады:

1.Негізгі постулаттар.

2.Жалпы стандарттар.

3.Жұмыс стандарттары.

4.Есеп беру стандарттары.

     Негізгі постулаттар- бұл аудиторлық қызметтің  жалпы стандарттарының қызметтің  жалпы стандарттарының негізін  білдіретін қажетті шарттар мен  логикалық принциптер, заңдылықтар. Олар аудиторға нақты стандарттардың белгілі бір тұста қолдануға жарамайтын жағдайында есеп берулерді жасау пікірін қалыптастырудың схемасы ретунде қызмет етеді.

Олардың ішінде арнайы экономикалық әдебиеттерде ең

маңызды делінетін мынадай негізгі постулаттар  ұсынылады:

      1.Тексеруші орган өз қызметінде барлық мәселелер

      бойынша аудиторлық қызметтің стандарттарына сәйкес әрекет етуі керек.

      2.Аудиторлық (тексеру) органның еш қоспасыз өз пікірі болуы және тексеру барысында пайда болатын әр түрлі жағдайларды дербес бағалауы керек.

      3.Қоғамдық сана өскенде қоғамдық қаражат сеніп тапсырылған жеке тұлғаны немесе ұйымды бақылауға талап күшейеді; олардың елдің көзінше, яғни көпшілік алдында есеп беруіне және қаржылық-шаруашылық операцияларын дұрыс жүргізуіне қолдау көрсету.

      4.Есеп берушілікті дамыту ақпаратты алу, бақылау жүйесінің дұрыс жүргізілуі мен жетілуіне ықпалын тигізуі керек. Қаржылық есеп берулер және басқа мәліметтер мазмұнының толық болуы мен формасының дұрыс болуына кәсіпорын басшысы жауап береді. Тексерілген (немесе тексерілетін) бірліктер қаржылық жағдайдың сипаты мен өз қызметінің нәтижелеріне, сондай-ақ жинау жүйесін әзірлеуге жауапты болып табылады.

      5.Басшылық пен үкіметтің тиісті органдары қаржылық есеп берулердің стандарттарын таратуға кепілдеме беруі керек.

      6.Есеп берулердің стандарттарын дәйекті түрде, яғни тізбектілікпен қолдану қаржылық жағдай мен қызмет нәтижелері туралы дәл қорытынды жасауға өз септігін тигізуі керек. Алайда аудитор есеп берулердің стандарттарын дәйекті түрде қолдануды әр түрлі қаржылық есептіліктің дұрыстығы мен шынайылығына күмән келтіруге болмайтын дәлел ретінде қарастыра алмайды. Есеп берулердің анықтығы туралы қорытындыны аудитор тек өзінің зерттеулерінің негізінде ғана шығаруы тиіс.

      7.Ішкі бақылаудың барабарлық (адекватной) жүйесі болғанда ықтимал қателіктер мен бұрмаланушылық ең төменгі деңгейде азаяды. Осыған байланысты аудитор ішкі бақылау құралы қабылданған нормаларға сәйкес келмесе немесе ол мүлдем жоқ болған жағдайда тексерілген бірлікке өз ұсынысын енгізеді.

      8.Заң актілері бақылаудағы қызметтерді жан-жақты бағалауда қажет болатын қолдағы бар ақпараттарға қол жеткізуді қамтамасыз ететін тексеруші органдарымен ревизия бірліктерінің ынтымақтастықта болуын мақсат етеді.

      9.Барлық аудиторлық қызмет заң актілерімен, келісім-шартпен және басқа да нормативті құжаттармен белгіленетін өкілеттіліктің шегінен шықпауы тиіс.

      10.Тексеруші  органдар аудит технологиясын  жетілдіруге және шаруашылық  операцияларының заңды болуына  ықпал етуі керек. Аудиторлар  кәсіпорында жүзеге асырылатын  шаруашылық шараларын тексеру  мен бағалау технологиясын, әдістерін  жақсарту үшін ұдайы жұмыс істеуге міндетті.

      11. Тексеруші органдар аудитор мен  тексерілетін бірлік мүдделеінің  қарама-қайшы келуінен сақтануы, яғни олардың арасында жанжалға  жол бермеуі керек. Ал бұл  үшін аудитор мен аудиторлық  стандарттар Әдебі (этика) кодексіндегі  тәртіптерді ұстанып, объективті тәуелсіз болуы қажет.

      12. Аудиторлық органдар зерттеу,  бағалау және қаржылық есеп  берудің жағдайы туралы қорытынды  шығару жолымен тексерілетін  ұйымның қаржылық қызметін аттестациядан  өткізеді, шаруашылық қызметті оның  қол жеткізген нәтижелерін жоспарланған межесімен салыстырып, барлық ресурс түрін қалай пайдаланғанын ескеріп, үнемдеу, өнімділік және тиімділік мәселелері бойынша тексеруден өткізеді.

     Стандарттарды аудиттің теориясы мен іс-тәжірибесінде  негізгі ережелер немесе аудиторлық процедураның принциптері деп ұғуға болады. Осы ереже минимумы аудиторға бақылау шараларының ауқымын, оларды жүргізу әдістерін анықтауға көмектеседі әрі аудиторлық қызметтің нәтижелерін бағалаудың өлшемдері болып табылады. Әр елдің ұлттық стандарттары аудиттің жүргізілу жағдайына қарамастан міндетті түрде орындалуы керек. Олар халықаралық нормативтердің талаптарына жауап беретін тиісті деңгейдегі аудиторлық қызметке қолдау көрсетеді, аудиторларды өз білімдері мен біліктерін ұдайы жетілдіруге мәжбүрлейді, жекелеген аудиторлық  ұйымдардың жұмыс сапасын салыстыруды қамтамасыз етеді, аудиторлардың жұмысын жеңілдетеді әрі оңтайландырады.

     Аудиторлық  қызмет заңнан басқа стандарттармен, нормалармен және негізгі постулаттармен реттеледі.

     Аудиторлық  қызмет заңнан басқа стандарттармен, нормалармен және негізгі постулаттармен реттеледі.

     Аудиторлық  стандарттар әрбір тексеруші  органға кәсіпорынның міндет жүктеушісі болып табылады, алайда олар ревизиялық іс-тәжірибелерді қорытындылаудан  алынған іріктемелер негізінде әзірленген.

     Әрбір нақты аудиторлық (ревизиялық) орган  сыртқы тексеру стандарттары оның мақсаттары мен міндеттеріне қаншалықты дәрежеде сәйкестігін дербес анықтауы керек.

     Стандарттардан  бір айырмашылығы аудит нормалары  негізгі принциптерді қарастырмайды, сөйтсе де мына жағдайларда қолданылуы мүмкін процедуралар бойынша басшылықты қамтиды:

- Өзіндік ерекшелугу бар мәселелерді тексеру;

- Жекелеген салаларды ревизиялау;

- Бейаудиторлық есеп берулерді дайындау және т.б.

     Нормалар  көз жеткізіп иландыратындай болуы  керек, бірақ

олардың тура нұсқаулық (директивалық) сипаты жоқ. Аудиторлар нормадан ауытқуы мүмкін, бірақ олардың сақталмау себептерін түсіндіріп беруге әрдайым дайын  тұруы керек.

      Аудиторлық  стандарттар мен нормалар сияқты жарияланған ресми құжаттарды мемлекеттік, бақылаушы, заңды және басқа да өкілеттіі  инстанциялар аудиторлар жұмысының  құзыреттілігі мен дұрыстығын қарастырғанда  басшылыққа алып, пайдалануы мүмкін. 
 
 
 

     1.3Аудиттің постулаттары және стандарттары 
 

     Аудиттің  көкейтесті мәселелерінің бірі-оның постулаттарын зерделеу болып табылады. Кең мағынасындағы постулат-бұл  басқаша дәлелденбейінше, жоққа  шығарылмайынша ақиқат ретінде қабылданатын аксиомалық ережелер. Дж. Робертсон мынадай анықтама ұсынады: «Постулат-бұл негізінде қызмет бағыты белгіленетін негізі бар аксиомалық бекіту». Постулаттардың көмегімен аудиторлық стандарттардың мазмұнын танып білуге болады.

      Постулаттар ғылым және ғылыми тәртіп жүйесінің  негізінде жатады. Олар кез келген ғылыми теорияның дамуы үшін одан кейінгі логикалық құрылымды жасау базасына керекті бастапқы алғышарт пен болжаулар болып табылады. Іргелі постулаттарды негізгі ала отырып, ең күрделі мәселелерді түсінуге болады.

      Тіпті олардың шынайылығы толық  дәлелденбесе де постулаттар анық болуы керек. Кез келген постулат немесе аксиомалар білімнің даму процесінде өзгерістерге ұшырауы ықтимал болғандықтан олар соңғы инстанциясында шынайы болмауы да мүмкін. Осы жөнінде Дж. Робертсон былай деген: «Аудиторлық тексерудің белгілі бір жағдайларын ескермей тұрып, постулаттарға көзсіз ере беруге болмайды. Постулаттар белгілі бір жағдайда жалған болып, соған сәйкес (нақты жағдайларды назарға алмай) әрекет етеді-яғни , аудиторлық тексеруде жүргізуге қалай болса, солай ұқыпсыз қарайды».

      Аудит теориясындағы постулаттардың рөлі аса маңызды болады. Батыс ғылымдары  мен мамандары олардың қажеттілігін ерте сезінді. 1961 жылы Р.К. Маутц және Х.А. Шараф аудиттің 8 постулатын қалыптастырды. Олар өте әйгілі болып, аудит теориясында кеңінен қолданыла бастады.

      1982 жылы америкалық ғылым Т.А.  Ли өзінің постулатын қосты.  Сондай-ақ  Дж. Робертсон, Р.К. Мауцпен  Х.А. Шараф постулаттарын «экономикалық  тиімділіктің максимасы» деп  аталатын тағы бір постулатпен  толықтырды. Бірқатар ғалымдар, атап айтқанда, А. Белкаоуи, Р. Адамс, Я.В. Соколов, К.Ш. Дүйсембаев, М.С. Ержанов және басқалары жекелеген постулаттардың мазмұнын нақтылау бойынша және оларды қалыптастыру үшін өз нұсқаларын ұсынды.

      Әр  түрлі ғалымдар мен маман-практиктердің көзқарастарын жан-жақты зерделеу арқылы ғылыми негізделген постулаттар болып мыналар саналады:

1. Қаржылық есеп берулер мен қаржы мәліметтері тексерілуі мүмкін.
2. Мүдделердің қайшы келіп қалу ықтималдығы.
3. Верификацияның (қандай да бір нәрсенің дұрыстығын тексеру) мүмкіндігі.
4. Есептеме дұрыс жасалмаған.
5. Егер қаржылық ақпаратты тексеру тәуелсіз пікір білдіру мақсатында орындалса, онда аудитордың қызметі оның өкілеттігімен реттемеленеді.
6. Қате қорытынды жіберіп алудан ешкім де тыс емес.
7. Аудитордың пікірі оның мүдделеріне тәуелді.
8. Есеп беру мәліметтерінің объективтілігі ішкі бақылаудың тиімділігіне тікелей пропорционалды.
9. Әрбір тізбекті тексеру өткен шақтағы тексерулердің құндылығын кемітуі мүмкін және әрдайым ақпараттылығы аз болады.
10. Аудитордың әрбір пайымдауы белгілі бір деңгейде иландырады.
11. Бұрынғы (алдыңғы) ақпараттың құндылығы.
12. Жалпы қабылданған бухгалтерлік принциптерді ұдайы сақтау.

     Осылайша, аудит саласын стандарттау және теориясын дамытудағы постулаттардың маңызы зор. Олар аудитордың тәжірибелік  жұмыстарына міндетті түрде қажет болады. Оларды күнделікті іс-тәжірибеде біліп қолдану аудиттің мақсаттары мен техникасын, аудиторлық стандарттардың, нормалардың, мазмұнын терең түсінуге мүмкіндік береді.Аудиторлық стандарттарды жобалауда қолданылуы аудиторлық қызметтің тиімділігіне оң әсер етеін, кәсіби маман топтар талқыға салатын постулаттардың нақты жүйесі негізге алынуы керек.

      Стандарттарды аудиттің теориясы мен іс тәжірибесінде  негізгі ережелер немесе аудиторлық процедураларының принциптері деп  ұғуға болады. Әр елдің ұлттық стандарттары аудиттің жүргізілу жағдайына қарамастан міндетті түрде орындалуы керек. Олар халықаралық нормативтердің талаптарына жауап беретін тиісті деңгейдегі аудиторлық қызметке қолдау көрстеді, аудиторларды өз білімдері мен біліктерін ұдайы жетілдіруге мәжбүрлейді, жекелеген аудиторлық ұйымдардың сапасын салыстыруды қамтамасыз етеді, аудиторлардың жұмысын жеңілдетеді әрі оңтайландырыды.

      Аудиторлық  қызмет заңнан басқа стандарттармен, нормалармен және негізгі постулаттармен реттеледі.

      Аудиторлық стандарттар әрбір тексеруші органға кәсіпорынның міндет жүктеушісі болып табылады, алайда олар ревизиялық іс тәжірибелерді қорытындылаудан алынған іріктемелер негізінде әзірленген.

      Аудиторлық  стандарттар  мен нормалар сияқты жарияланған ресми құжаттарды мемлекеттік, бақылаушы, заңды және басқада өкілетті инстанциялар аудиторлар жұмысының құзыреттілігі мен дұрыстығын қарастырғанда басшылыққа алып, пайдалануы мүмкін.

      Аудиторлық  стандарттар  мен нормалар сияқты жарияланған ресми құжаттарды мемлекеттік, бақылаушы, заңды және басқада өкілетті инстанциялар аудиторлар жұмысының құзыреттілігі мен дұрыстығын қарастырғанда басшылыққа алып, пайдалануы мүмкін.

     Стандарттардан  бір айырмашылығы аудит нормалары  негізгі принциптерді қарастырмайды, сөйтсе де мына жағдайларда қолданылуы мүмкін процедуралар бойынша басшылықты қамтиды:

     -Өзіндік ерекшелугу бар мәселелерді тексеру;

     -Жекелеген салаларды ревизиялау;

     -Бейаудиторлық есеп берулерді дайындау және т.б.

     Жалпы стандарттар – бұл алға қойылған мақсатты тиімді әрі кәсіби               орындауы үшін аудиторға қажетті біліктілік деңгейі мен белгілі бір сапасы.

      Аудиторға қойылатын негізгі талаптар:

      - даярлығы

      - құзіреттілігі

      - тәуелсіздігі

      - ақпаратты алуға, тексеруге және  оған баға беруге, есеп берулерді  жасауға, қорытынды шығаруға, ұсыныс жаауды дайындауға тиісті көңіл бөлу.

      Жұмыс стандарттары – бұл тексеру міндетін орындауда аудитор басшылыққа алатын ережелер.

      Олардың құрамына мыналар кіреді:

      - аудиторлық тексеруге дайындалу

      - қадағалауды жүзеге асыру

      - анық айғақтармен сенімді мәліметтерді жинау

      - ішкі бақылаудың жағдайын бағалау

      Есеп  беру стандарттары – қорытындылаушы кезеңде қолданылады әрі аудиторлық тексерудің нәтижелері бойынша материалдарды  беруге, орналастыруға және оның формасымен мазмұнына қатысты ережені білдіреді.