ЖОСПАР 
 

Кіріспе 2 

1.   Менеджмент  теориясы 4 

1.1 Менеджменттің мәні 4

1.2 Менеджмент қызметі мен тәсілдері 6

1.3 Менеджмент құрылымы мен принциптері 7 

2.   Менеджменттің негізгі бағыттары мен Қазақстандағы менеджмент 11 

2.1 Менеджмент іс - әрекетінің бағыты 11

2.2 Менеджер жұмысын ұйымдастырудың негізгі принциптері 12

2.3 Қазақстандағы менджменттің методологиялық негіздері 13 

3. Қазақстандағы менеджменттің қалыптасуының саяси алғы шарты және  оны  дамыту............................................................................................18  

3.1 Қазақстандағы менеджменттің қалыптасуының экономикалық алғышарты..............................................................................................................18

3.2 Қазақтан республикасының Басқару әдістері.

       Басқару әдістерінің түрлерi...........................................................................21 

Қорытынды 30

Пайдаланған әдебиеттер тізімі 31 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

                                                                           Кіріспе

      Күнделікті  тұрмыста менеджмент сөзі белгілі бір  ұйымдағы барлық адамдардың қызметіне  басшылық етумен шұғылданып, өз мақсатына  жетуді білдіреді. Тіпті білікті  басқару саласының өзінде де менеджмент ұғымы түрліше түсіндіріледі.

      Сонымен, менеджменттің бастапқы  ұғымы - бұл басшылық.

      «Менеджмент» ұғымының анықтамасына  сүйенетін болсақ, онда менеджмент  дегеніміз қазіргі индустриялық  қоғамда жұмыс істейтін экономикалық  орган. Менеджмент қабылдаған  кез келген әрекет, кез келген  шешім –бұл экономикалық сипаттағы  шаралар. 

      Сонымен, менеджменттің тиімділігін және менеджерлердің іс-әрекетін экономикалық табыстар, экономикалық нәтижелер арқылы ғана таразылауға болады.

  Кәсіпорын ең сапалы, әрі бағасы бір шама арзан тауарларды шығара алуы немесе бәсекелестеріне қарағанда ең тәуір қызмет көрсете алуы тиіс.

         Менеджменттің міндетіне, басшылық  етуіне жаңа рыноктарды игеруіне  жұртшылықтың мұқтажын қанағаттандыру  жатады. Егер кәсіпорын нашар  әрі тиімсіз жұмыс істесе, онда  оның жаңа қожайыны жұмысшыларды  емес, басшыларын ауыстырады. Сонымен,  менеджмент дегеніміз ұжым (коллектив)  жұмысын ұйымдастыру. Кәсіпорын  жұмысын ұйымдастырғанда, қызметкерлер  мұқтажын барынша толық қанағаттандыруды, олардың жұмысын жандандыруды, әрі  тиімділігін арттыруды көздеу  қажет. 

  Менеджментті жеке адамдар арасындағы психологиялық қарым-қатынасқа тәуелді етеді де, бұлар материалдық жағдайларға тәуелсіз ретінде қарастырылады, өйткені соңғы айтылғанның алуан түрлілігінде шек жоқ.

         Менеджментке алуан түрде түсінік  бергенімен, классиктердің бұл жөніндегі  тұжырымдары көп жағдайда ұқсас  келеді. Гальвецияның пікірінше,  басқару процесі-өнер, оның басты  мәні мен мазмұны нақты жағдайда  қарап ғылымды (басқару саласындағы  ұйымдық ілім негізін) қолдану. 

        Тіпті маман болмағанның өзінде  де, біздің кез келгеніміздің  басқару ғылымы мен өнері туралы  азын-аулақ хабарымыз болатыны  сөзсіз.

        Менеджмент - нарықтық экономика  жағдайында өндірісті тиімді  басқарудың теориясы мен практикасы.

        Менеджмент – нақты мақсатты  жүзеге асыру үшін кәсіпорын  жұмысын басқаруға және ұйымдастыруға  байланысты адамдар қызметінің  түрі.

        Менеджмент - бұл өнім, технология, өндірісті  ұйымдастыру, басқару еңбегі, әлеуметтік  қатынас саласында жаңарту, инновациялау, жаңалық енгізу мақсатында фирмаларды, компанияларды тиімді басқару  принциптерінің, тәсілдері мен формаларының  жиынтығы.

         Қазіргі кездегі менеджмент жоспарлау  функциясы мазмұнының өзгеруімен, фактілерді жан-жақты зерттеуімен,  кәсіпорындардың ойдағыдай іс-әрекетімен, басқаруды түпкі нәтижесіне қарай ұйымдастыруымен, дамыған теориясымен және маркетинг практикасымен, жаңа технологияны жасауымен, адам факторын жандандыратын шешімдер қабылдауымен сипатталады.

          Менеджменттің бірнеше ұғымы  бар: «Менеджмент-бұл жұмыс істеп  тұрған коммерциялық кәсіпорынның  арнайы органы». Егер батыста  кез келген кәсіпорын жөнінде  сөз бола қалса, адамдар әуелі  сол кәсіпорындағы бүкіл басшылыққа  ден қояды, өйткені кәсіпорынды  қоғамға танытатын да тек басшылар.   

   Басқару ұғымының туындауы еңбек бөлінісінің пайда болуымен туындауымен байланысты.

     Мұның өзі жалпы процестің қарым – қатынасы басқарушы функциямен қамтамасыз етіледі, сондықтан басқару қоғамдық еңбекке тән. Өндіріс масштабы өскен сайын басқару ролі де атқарады.

     Сондықтан, әлеуметтік жүйелердегі  басқару кең ұғымда қызмет  түрі мен мақсатына тәуелсіз  кез-келген ұғымдағы басқару ретінде  қарастырылады. Барлық мекемедегі  басқару нақты функциядан орындауға  мүмкіндік беретін қызмет ретінде  түсіндіріледі. Нақты функцияларды  пайда алуға бағытталған мекемелердегі  басқару менеджмент деп аталады. 

  Менеджер - ең көп тараған кәсіптің бірі. Бұл - басқарумен, экономикамен шұғылданатын, заң және басқа да мәселелерді жақсы білетін кез келген адам. Шаруашылықтың түйінді орнында жұмыс істейтін кез келген адам да менеджер.

        Барлық менеджерлер үшін, олардың  қызмет орнына қарамастан, ортақ  қызмет міндеті болады.

       Менеджер адамдарды жұмысқа ынталандырады, бағыттайды, ұйымдастырады. Оның бірден-бір құралы-жазбаша немесе ауызша сөзі; немесе цифр тілі.

      Менеджердің жұмысы техникаға, есептеу операцияларына немесе өнім сатуға қатысты болғанына  қарамастан, оның жұмысының тиімділігі тыңдау және оқу, айту және жазу қабілеттеріне  байланысты. Ол өз ойын басқа біреулердің  санасына жеткізе білуі, сондай-ақ басқа  адамдардың да пікірін айқындай алуы тиіс.

          Менеджерлік шеберліктің маңызды  жақтарының бірі-келіссөз жүргізе  білуі-әріптесінің мүддесін өз  мүддесіне сәйкестендіре білетін  өнері болуы тиіс. Мұның өзі  әсіресе қарамағындағы адамдарға  әкімшілік билік жүргізе алмайтын  басшылар үшін де, сондай-ақ сырттан  шикізат жеткізушілермен қарым-қатынас  орнату үшін де аса қажетті  жағдай. Келесі онжылдықтарда нағыз  компаниялар көп жағдайда маклерлік  фирмаға ұқсайтын болады.

                                           1. Менеджмент  теориясы

1.1 Менеджменттің мәні

     Менеджмент  кәсіпорынды ұйымдастырудың принциптері (заң жағынан) туралы, оны дамытудың  стратегиясы (идеологиялық бөлігі) туралы, қызметтерді іріктеу (әлеуметтік жағы) туралы және олардың жұмысын оңтайландырудың  тәсілдері (психологиялық бөлігі) туралы ілімдерді қамтитын кәсіпорынды  тиімді басқару ғылымы.

      Менеджментте  басты нәрсе кез келген адамдық  қарым-қатнастарға жарайтын баршаға  ортақ басқару принциптерін іс жүзінде  бөлу, анықтау және қолдану болып  табылады.

     Менеджмент  тура мағынасында «адамдарды басқару» ұғымын білдіреді. Менеджменттің отаны  болған АҚШ-та корпаративтік бизнеспен  мүлікке билік жүргізуді жүзеге асыру бойынша міндетті заңға  сәйкес өз мойнына алатын тұлғаны  менеджер деп атайды. «Менеджмент» термині американдықтар үшін фирманың алға қойған мақсаттарна қол жеткізудегі  материалдық және адамдық ресурстарды  әлде қайда тиімді пайдалануды және интеграцияны қамтамасыз ететін процесті білдіреді.

      Басқаша айтқанда, менеджмент – бұл нарық  жағдайында фирманы және оның қызметкерлерін басқарудың теориясы мен іс тәжірибесі.

      Менеджмент  – нарықтық экономиканың қажеттіліктері мен жағдайына толығырақ жауап  бере алатын басқару типі.

      Менеджмент  еркін кәсіпкерлік, бәсекелестік, экономикалық уәждеме (мотивация) жағдайларында  туған нақты басқарудың өзінше тұжырымдамасында пайда болып, ресімделеді. Әміршілдік-әкімшілдік, технократиялық, жоспарлы-директивтік, өктемшілік (авторитарное) басқарулар оның қарсы түрлері болуы ықтимал.

      Басқару типі ретінде менеджменттің негізгі  белгілеріне мыналарды жатқызуға  болады:

      1.Адам, онвң қажеттіліктері, мүдделері,  уәждері (мотивы), құндылықтары, нұсқамалары  басқаруды ұйымдастырудың бастапқы  сәті мен оны жүзеге асырушы  болып табылады.

      2.Басқарудың  тәсілдемесінде, птинциптерінде және  әдістерінде экономикалық құралдар  мен басқару әдістеріне артықшылықтар  беріледі. Бұл әсіресе маркетингте  – тұтынушылардың мүддесін алдыңғы  орынға қоятын басқаруда жиі  білінеді.

      3.Менеджермен  қызметкерге қойылатын басты  талап ретінде көрінетін кәсіби  тұрғыдан басқару менеджментке  тән. Менедже,р экономикалық және  әлеуметтік – психологиялық білімдерді  игеріп оқуы керек.

      4.Ұйымдастыру  ісінде менеджментке жағдайдың  өзгеруіне қарай және инновациялық  типті ұйымдастыруда, яғни жаңашылдыққа  жылдам бейімделе алатындай басқаруды  икемді ұйымдастыру тән.

      5.Менеджмент  менеджменттің жеке басына қойылатын  талаптардың кешенін танытуы  керек. Олардың ішіндегі негізгілері-тапқырлық,  байланысқа бейімділік (коммуникабельность), сенімділік. Менеджменттің басқару  өнерімен қатар қойылатыны кездейсоқ  емес.

        Менеджменттің мыналарды қамтамасыз  ететін ең маңызды деп саналатын  сәттерін бөліп көрсетуге болады:

• еңбек өнімділігін арттыру;
• бәсекеге жарамдылық;
• тұтынушыға бағдарлану (маркетинг);
• іс-әрекетте еркін болу әрі ереже бойынша жұмыс істеу.

     Басқару процесі кез келген ахуалға ғылыми тәсілдемені қолдану өнері болып  табылады. Менеджмент әрдайым жағдайларға  қарай басқаратын  ахуалдық басқаруды  білдіреді.

     Менеджментте  бастысы – ең алдымен кәсіпорынның мүддесін көздейтін нақты мақсаттарды (ұзақ мерзімді, алдағы кезендік және ағымдық) белгілейді.

     Ескі  стилді ұсынатын кәсіпорын басшыларынан менеджерлердің басты, яғыни принциптік айырмашылығы, міне, осында.

     Жеке  кәсіпорынмен тұтас экономиканың экономикалық жағдайы түпкі есебінде үш негізгі  факторлармен анықталады:

• техника мен технологияның деңгейі;
• жұмысшы күшінің сапасы және еңбек уәждемелерін кеңінен пайдаланылуы;
• өндірісті ұйымдастыру және басқару )менеджмент).

   Менеджменттің жағдайы техникамен технологияның  деңгейіне, жұмысшы күшінің сапасына әсер етеді. Осы заманғы менеджмент – бұл экономикалық қатнастардың ерекше саласы.Аса көрнекті экономист  Альфред Маршалл (1842-1924 ж.ж.) басқаруды  үш дәстүрлі – капиталмен, еңбекпен және жермен қатар өндірістің жеке факторы ретінде бөліп көрсетуі тегін болмаса керек.

      Техника мен жаңа технологияның дамуы  өндіріс ауқымының өсуі басқаруды  қиындатып, оны арнайы білімді талап  ететін ерекше қызмет түріне бөлді.Мәселені шешу қажеттілігі тәжірибені белсенді түрде байытуға, өндіріс пен еңбекті  басқарудың тиімді әдістерін іздеструге, басқару ғылымының пайда болуына  әкеп соқты. (Басқару тәжірибесін  жүйелеуге талпыныс Англияда ХІХ  ғасырдың басында орын алды. Басқару  бойынша алғашқы оқулық – математика, инженер профессоры, ағылшындық кәсіпкер Ч.Бебиджаның “Экономика машин и  производства” (1832 ж) атты кітабы болды.)

      Бұл анықтамадан бөлек басалардың көптеген анықтамалары бар. Оның біреуі менеджментті адамдармен қалай қарым-қатнас жасаудың тәсілі ретінде, билік және басқару  өнері ретінде, ептілік және әкімшілік  машық (административные навыки) және т.б. ретінде қарастырады.

      Менеджмент  анықтамасы менеджер қызметінің мазмұны  тікелей байланысты. Танымал америкалық менеджер Ли Якокка “Карьера менеджера” кітабында адамдармен қарым-қатнас жасай білу, олардың мінез-құлқын танып, жұмысқа ынталарын ояту, басқаларға тапсырма берудің тәсілдері сияқты оның негізгі элементтерін бөліп көрсетеді. Осы заманғы басқару ғылымы – пән аралық болады. Басқарудың әрбір функциясы айрықша ғылымға жатады: индустиялық социология, инженерлік социология, әлеуметтік психология, әлеуметтік инженерия және т.б. Шетелдегі менеджменттің дамуы басқарудың нарықтық тұжырымдамасын тудырған басқару теориясы мен маркетинг теориясын біріктірді.

      Менеджмент  мәселелерімен бүгінгі таңда  әр түрлі білім саласының мамандары  – математиктерден антропологтарға  дейін айналысады. 

1.2 Менеджмент қызметі мен тәсілдері

      Менеджменттің бірнеше ұғымы бар. Вольфганг  Хайек өзінің «Европада бизнес қалай  жасалады» кітабында былай деп  жазды: «Менеджмент-бұл жұмыс істеп  тұрған коммерциялық кәсіпорынның арнайы органы». Егер батыста кез келген кәсіпорын жөнінде сөз бола қалса, адамдар әуелі сол кәсіпорындағы  бүкіл басшылыққа ден қояды, өйткені  кәсіпорынды қоғамға танытатын  да тек басшылар.   

       Американ менеджмент мектебі  жақсы басшының 12 ережесін ұсынады:

1. Басшы қуғындаушы болмауы тиіс. Өйткені, қуғындаушы қарамағындағы адамның ізіне түседі, ал нағыз басшы соңынан ертеді. Қуғындаушы өзінің билігіне, ал басшы –соңына ерушілердің ықпалы мен көмегіне сүйенеді. Қуғындаушы өзіне бағыныштыларды өсек пен күдік әлемінде өмір сүруге мәжбүр етеді. Ал, басшы қарамағындағыларды қауырт іске, сан алуан проблемаларды шешуге жұмылдырды.
2. Басшы өз ісіне сенімді болуы, батыл мақсат қойғыш, табанды болуы, әрі осы қасиеттерін қол астындағыларға көрсете білуі тиіс.
3. Басшы ұйымдастыру және басқару туралы ғылымды жетік білуі тиіс.
4. Ол қол астындағылардың уақытын бағалай білуі тиіс.
5. Басшы қатал әрі талап қойғыш болуы тиіс. Алайда қаталдық пен талап қойғыштың ешқашанда кінәмшілдікке, мейірімсіздікке апармауы тиіс.
6. Сынды қабылдай білуі, әрі өзі де әділ сынай білуі тиіс.
7. Басшы жылы шырайлы, әрі әдепті болуы тиіс.
8. Әзіл - оспақты түсіне білуі тиіс.
9. Әдетте әзілдеу жақсы көңіл - күйге байланысты, ал көңілдік еңбек өнімділігіне ықпал етеді.
10. Айта да, тыңдай да білуі керек.
11. Үнемдеуге тырысу керек. Біреуі Энштейннен былай деп сұрапты: «Сіз барлығын, тіпті ең күрделі проблемаларды формуламен бейнелей аласыз ба; Сіз өміріңіздегі жетістікті формуламен жаза аласыз ба?» Сонда Эйнштейн былай деп жазыпты: «X+Y жетістік, X - жұмыс істей білуі, Y - үнемдеуге тырысу».
12. Басшы қарамағындағыларды жақсы білуі тиіс.

    Өндірісті басқаруды дамытуға XVIII ғасырдағы ірі кәсіпорынға ауысқан өнеркәсіптік революция күшті қозғау салды. Қолөнершінің бармағынан бал тамған шеберлердің орнына көбінесе жөнді мамандығы жоқ жалдамалы жұмысшылар келді.

                     1.3 Менеджмент құрылымы мен принциптері

      Саяси сана басты көзінің бірі – А. Смит пен Д. Рикардо бастаған ағылшын  саяси экономикасы – жаңа жағдайда (фабрикалық еңбек бөлісу, өндірістік бақылауды ұйымдастыру т.б.) басқару  мәселесіне ерекше көңіл бөлді.

      Капиталистік  фабрикада адамдар еңбегін басқаруға  социалистутопистер, мәселен, Роберт Оуэн ерекше көңіл бөлді. Ол әсіресе қазіргі  кезде біз айтып жүрген «адам  факторына» ерекше көңіл бөлді. Оуэн таза теориямен шектеліп қоймады. ХIХ  ғасырдың басында ол өз тоқыма фабрикасында батыл эксперимент жасады: кәсіпорында  жұмысшылардың тамақтануы ұйымдастырылып, ал завод поселкасында жаңа мектеп салынды, территориясы жөнге келтіріліп, көгалдандырылды. Демек, біздің қазіргі  күшті әлеуметтік саясатқа ұмтылуымыздың  көне тарихы лайықты болған.

      Оуэн  еңбек өнімділігін арттыру үшін моральдық ықпалды да пайдаланған; адамдардың басқалардан кем түскісі  келмейтінін ол, өндірісте жарыс  ұйымдастырды: таңдаулы жұмысшылардың  станоктарында қызыл лента, орташасында-көк, нашарында-сары лента пайда болды.

      Осы келтірілген деректерден аңғаратынымыз  – басқару барлық қоғамдық формацияда болған, бірақта кестеде көрсетілгендей, көне уақыттағы басқару мен ұйымдастырудың қазіргі кездегіден едәуір айырмашылығы болған.

      Ғылыми  менеджменттің пайда болуы Фредрик  Уинслоу Тейлордың (1856-1915) есімімен байланысты. Оның басты еңбектері  – «Фабриканы басқару» (1903), «Ғылыми  менеджмент принциптері» (1911), «Конгрестің  арнайы комиссиясы алдында көрсету» (1912). Филадельфиядағы оның зиратының  басына «Ғылыми менеджмент атасы» деп  жазылған.  1880 жылдары өздігінен инженерлік білім алған американдық Фредрик В. Тейлор процесін зерттей бастады. Тейлор еңбек процесін өздігінен жүзеге асатын іс ретінде қарастырмай, оған терең деп қойып, зерттей бастаған тұңғыш адам болды.

      Тейлор  концепциясының негізгі қағидалары:

      1. Практикада қалыптасқан ескі, дәстүрлі  жұмыс тәсілдерінің орнына ғылыми  іргетасты құру, оның әрбір элементін  ғылыми тұрғыдан зерттеу. Ол  былай деді: басқаруда да, көпір  салу секілді асқан дәлдік  керек.  

      2. Жұмысшыларды ғылыми критерий  бойынша таңдау, ол арды жаттықтыру  және баулу. 

      3. Еңбекті ұйымдастырудың ғылыми  ойластырылған жүйесін практикаға  енгізу ісінде әкімшілік пен  жұмысшылар арасындағы ынтымақтастық. 

      4. Еңбекті біркелкі бөлісу және  әкімшілік пен жұмысшылар арасындағы  жауапкершілік. 

      Еңбек өнімділігін барынша арттыруды  басты мақсат етіпқоя отырып, тейлор жұмысшы еңбегі мен өндіріс құралдарын пайдалануды; материалдар мен аспаптарды үнемдеп жұмсауды, аспаптарды, жұмыс  операцияларын стандарттауды, жұмыс  уақытын дәл есептеуді қарапайым  операцияларға бөліп, кейіннен хронометраждау арқылы еңбек процестерін зерттеуді, әрбір операцияға бақылау орнатуды, бірыңғайланған еңбек ақыны қолдануды  т.б. көздеді.

      Тейлор  жеке жұмыскерлердің еңбек операцияларын  талдай отырып, әрбір операцияны жекелеген  құрамдас бөліктерге жіктеуге жәнеде хронометраж көмегімен жұмыстың неғұрлым прогрессивті әдістерін анықтауға  болатындығын дәлелдеді.

      Жұмыс уақытын дәл есептеу құралдарын, жұмыс операциялары мен қозғалыстарын  стандарттауды, нұсқаулық карталарды енгізуді және жұмыс барысын бақылауды  қажет етті.

      Тейлор  жұмысындағы басты жүйе – жекелеген  жұмысшылардың еңбегін ұтымды ету, өндіріс процестерін жәнеде соған  сәйкес басқару процесін ұйымдастыруды қайта құру болды. Тейлор ілімнің дәл осы жағы өнеркәсіп орындарында жаппай қолданылды.

      20-жылдары  Тейлор ілімінің көрнекті зерттеушілері  мен белсенді насихатшылары Генри  Гантт, Френк Б. Гилберт, Лилиан  Гильберт, Хорейс Хетэуй, Сенфорт,  Харригон, Эмергон, Г. Форд болды. 

      Эммерсон  ойлап шығарған «өнімділіктің 12 принципі»  жұртқа кеңінен мәлім болды. (1912). Мұнда ол кәсіпорынды басқарудың принциптерін қарастырды, әрі тұжырымдады. Эммерсонның пікірінше, мұндай принциптерге мыналар жатады:

• дәл тұжырымдалған мақсат, басқарудың барлық деңгейінде бұған жетуге әрбір басшы мен қол астындағылар ұмтылады;
• болашақ мақсатты ескере отырып, әрбір жаңа процесті талдауға шынайы дұрыс көңіл бөлу;
• білікті кеңес беру - өндіріске және басқаруға байланысты арнайы білімнің қажеттігі және барлық мәселеде білікті кеңес бірлесіп ақылдасқанда ғана нәтижелі болады;
• тәртіп – барлық ұжым (коллектив) мүшелерінің белгіленген тәртіп пен ережеге бағынуы;
• қызметкерлерге әділ төрелік;
• басшыны қажетті мәліметтермен қамтамасыз ететін жедел, сенімді, толық, дәл және тұрақты есеп;
• ұжым қызметін мұқият, жедел, басқаруды қамтамасыз ететін диспетчерлік жұмыс;
• ұйымдастырудағы бүкіл кемшілікті дәл белгілеуге және одан келетін шығындарды азайтуға мүмкіндік беретін нормалар мен жұмыс кестелері;
• ең тәуір нәтижеге жетуге мүмкіндік беретін уақыт, күш-қуат және өзіндік құнның үйлесімдерін қамтамасыз ететін жағдайларды қалыпқа келтіру;
• уақытты белгілеуді және операцияның кезегімен орындалуын ұсынатын операциялар нормасы;
• атқарылатын жұмыстардың барлық ережесін нақты бекітуді қамтамасыз ететін жазбаша стандартты нұсқаулар;
• әрбір жұмысшылар еңбегін көтермелеу мақсатында еңбек өнімділігі үшін сыйлыққа ақы төлеу.

      Г. Эммерсон өндірісті және басқарманы ұйымдастырудың күрделі міндеттерін  жан-жақты ойластырып шешудің қажеттігін және тиімділігін тұңғыш рет атап көрсетті. Әсіресе, тиімділік тұрғысынан рационализациялауды (ұтымды етуді) қарастыруы (ол алғаш рет енгізген ұғым) ерекше көңіл аударарлық. Тиімділік деп, шығын мен нәтиже арасындағы ең қолайлы  ара қатынасты атап көрсетті.

      Менеджменттің негізгі принциптері – деп  басқарудың практикалық міндеттерін  қоярдағы басқарудың жүйесіне түрлі  құрылымның (элементтің) аралығындағы байланыстарды, (қарым – қатынастарды) жүргізудің жалпылама заңдылықтарын  түсіндіреді.

      Менеджменттің негізгі принциптері мынадай:

1. Орталықтан және жергілікті жерден басқаруын ыңғайлы байланыстыру;
2. Құқықтарды, міндеттемелерді және жауапкершілікті байланыстыру;
3. Басқаруды демократизациялау;

      Форд  басқаруды ұйымдастырудың мынадай  принциптерін қолданды:

- барлық  өндіріс процесін, ондағы сатыларды  байланыстарды дәл есептеу және  жоспарлау;

- жұмыс  жағдайын есептеу және жоспарлау;

- шикізаттарды, материалдарды, механизмдерді, жұмысшы  күштерін әзірлеу;

- өндірісті  стандартты технология бойынша  жүзеге асыру;

- өндірісті  жетілдіру жолдарын үнемі іздестіру.

      Өндірісті ғылыми басқару концепциясы елеулі өзгерісті кезең болды, соның  әсерінен басқару ісі ғылыми зерттеудің дербес саласы ретінде танылды. «Ғылыми  басқару» қозғалысы АҚШ-тан тыс  жерлерге қанат жайып, Германияда, Англияда, Швецияда, Францияда және басқа да европалық елдерде кеңінен мәлім  болды, мұның өзі оларда «басқару», «ғылыми басқару», «рационализация», «еңбекті ғылыми ұйымдастыру» т.б. аттармен жарияланды.  
 
 
 
 
 
 
 
 

2. Менеджменттің негізгі  бағыттары мен  Қазақстандағы менеджмент

2.1 Менеджмент іс - әрекетінің  бағыты

   Менеджмент мынадай бағыттарда  жүзеге асырылады: 

1. экономикалық
2. әлеуметтік – психологиялық
3. құқықтық
4. ұйымдық – техникалық