Бюджетпен есеп айырысу

                                МАЗМҰНЫ

 

 

КІРІСПЕ............................................................................................................5

 

 

3 Бюджетпен есеп айырсудың  аудитін ұйымдастыру............................45

 

3.1 Аудиттің мәні және қажеттілігі................................................................45

 

3.2. Бюджетпен есеп айырсудың аудиті........................................................51

 

3.3 Бюджеттік төлемдерді  талдау.................................................................56

 

 

Қорытынды....................................................................................................63

 

 

Қолданылған әдебиеттер тізімі...................................................................66

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

КІРІСПЕ

 

                       

Зерттеу тақырыбының өзектілігі.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауында «Дүние жүзінің экономикасын тұралатқан жаһандық дағдарыс дауылы әлі басыла қойған жоқ. Алайда ол өзінің алғашқы алапат қуатынан айырылды. Біз тастүйін дайын болғандықтан, оның салдары біздің еліміз үшін соншалықты ауырға соққан жоқ. Дағдарысқа дейінгі кезеңде біз Қытай, Үндістан және өзге де экономикасы қарыштап алға басқан мемлекеттер қатарында дамудың жоғары деңгейіне көтерілдік. Өйткені біз оған қалай қол жеткізуге болатынын білдік. Бәрін дұрыс жоспарлап, сауатты іске асырғандықтан, біздің дамуымыз сәтті болды. Біз жасампаздыққа жұмыла кіріскендіктен, дамудың даңғыл жолына түстік. Толағай табыстарымен дүние жүзін мойындатқан Қазақстанның әлеуеті артып, экономикасы серпінді бола түсті», - деп атап өтті.  Бұл Қазақстан Республикасының салық саясатының ұтымды  құрылуы себебінен де болып отыр.

Бюджет жүйесінің негізін салықтардың құрайтыны белгілі. Салық – қаржылық ғылымдарындағы негізгі түсініктерінің бірі. Сондықтан да оның мәнін, міндеттері мен мақсаттарын оқудың маңызы зор.

Салықтар – мемлекет бiржақты тәртiппен заң жүзiнде белгiлеген, белгiлi бiр мөлшерде жүргiзілетiн, қайтарымсыз және өтеусiз сипатта болатын, бюджетке төленетiн мiндеттi ақшалай төлем.

Салық кодексі салықты және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді белгілеу, енгізу және есептеу мен төлеу тәртібі жөніндегі билік катынастарын, сондай–ақ мемлекет пен салық төлеуші арасындағы салық міндеттемелерін орындауға байланысты қатынастарды реттейді.

Қазақстан Республикасының салық зандары Салык кодексінен, сондай–ақ қабылдануы Салық кодексінде көзделген нормативтік құқықтык актілерден тұрады.

Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді төлеу жөніндегі Салық кодексінде көзделмеген міндет ешкімге жүктелуге тиіс емес.

Салық пен бюджетке төленетін басқа төлемдерді есептеу мен төлеу тәртібі – бухгалтерия қызметтерінің бірі болып табылады. Бухгалтерия – әр кәсіпорынның жүрегі, осы салықтық өзгерістерге өте сезімтал келеді. Салық жүйесінің құрылымы ұйымның қызметін жоспарлау мен болжауда шешуші роль атқарады.

Зерттеу жұмысының мақсаты – нақты мысалдармен  бюджетпен есеп айырысуды талдау мен есебін жүргізудің негізгі аспектілерін оқу, оны жетілдіру жолдарын қарастыру.

Осы қойылған мақсатқа жету үшін келесідей міндеттерді шешу қарастырылды:

- салықтар  мәні мен салықтың қызметтеріне  түсініктеме беру;

- салық  төлемдерінің  жіктемесін зерттеу;

- бюджетпен  есеп айырысудың теориялық аспектілерін  қарастыру;

- кәсіпорында  салық және басқа да міндетті  төлемдер бойынша есеп айырысу  есебін талдау;

- бюджетпен  есеп айырысу есебін жетілдіру  жолдарын зерттеу.

Жұмыстың  зерттеу объектісі – «Бақтыбаев» ЖК. 

Зерттеудің ақпараттық базасын бюджетпен есеп айырысу есебі  бойынша Қазақстандық және шетел авторларының еңбектері; осы саланы реттейтін нормативтік–құқықтық актілер; «Бақтыбаев» ЖК–нің жылдық қаржылық есептіліктері мен бюджетке төленетін төлемдердің  есебі құрайды.

Дипломдық жұмысты орындау барысында экономика ғылымының баланстық, экономикалық–статистикалық, монографиялық және бухгалтерлік есептің өзіндік әдістері мен тәсілдерінің жиынтығы қолданылды.

Курстық жұмыстың көлемі мен құрылымы. Дипломдық жұмыс кіріспеден, негізгі бөлімнен, қорытындыдан, қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1 Бюджетпен есеп айырсудың аудитін ұйымдастыру

 

1.1 Аудиттің мәні және қажеттілігі

 

Мемлекет қоғамның әртүрлі ортада қызығушылығын білдіреді, сәйкес саясатты ұйымдастырады және іске асырады – экономикалық, әлеуметтік, экологиялық, демографиялық және тағы басқаларды. Мемлекеттің реттеу қызметі экономика саласында бюджетті-қаржылық, ақша-несиелік, экономиканы мемлекеттік реттеу жүйесіндегі объект пен субъектінің арақатынасы ретінде болатын бағалы механизм формасында көрсетіледі.

Қазақстан Республикасы егемендік алып, тәуелсіз мемлекет болған соң өзінің салық жүйесін қалыптастыруға қажет болды. Мемлекет салықтар тек қана бюджеттік кіріс жағын құрып қоймай, сонымен қатар экономикаға реттеу жүргізіп отырады.

Бюджеттік-қаржылық жүйе мемлекеттің – бюджет пен бюджеттік емес қорларды,  қаржылық ресурстарын құрастыру мен қолдану жөні бойынша қатынасты өзіне қосады. Салықтар тауарлық өндіріспен, қоғамның класстарға бөлінуімен және әскер, сот және басқа қажеттіліктерді ұстау үшін қаражатты қажет ететін мемлекеттің пайда болуымен бірге қалыптасты.

Мемлекеттік бюджет –  жалпы мемлекеттік тұрғыдан бекітіп, пайдалану, жұмсау үшін құрылатын қаржы қоры болып табылады. Бюджеттің қаржысы экономиканы дамытуға, халықтың материалдық әл–ауқатын және мәдени деңгейін көтеруге және басқа да мақсаттарға пайдаланылады. Мемлекеттік бюджеттің негізгі көзі жеке және заңды тұлғалардан алынған салықтық түсімдерден құрылады.

Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер – Салық кодексінде белгіленген тәртіпте және жағдайларда белгіленеді, енгізіледі, өзгертіледі немесе күшін жояды.

Салық кодексі мен Қазақстан Республикасыньщ басқа да заң актілерінің арасында қайшылыктар болған кезде, салық салу мақсатында Салық кодексінің нормалары қолданылады. Салық кодексінде көзделген жағдайларды қоспағанда, салық қатынастарын реттейтін нормаларды салыктық емес зандарға енгізуге тыйым салынады.

Салықтық міндеттемелердің пайда болуы – заңдылықтың әр түрлі фактілермен ара–қатынасынан пайда болады: мүлікті иемдену, тауар өткізу, қызмет көрсету, табыс алу және т.б. Салық пен басқа да міндетті төлемдерді есептеу мен төлеу тәртібі нормативтік базалармен реттеледі. Кәсіпорынның салық есебі Бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк туралы Заңының ережелеріне сәйкес жасалынуы тиіс және де осы заң Қазақстан Республикасында бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк жүйесiн реттейдi, бухгалтерлiк есептi жүргiзу мен қаржылық есептiлiктi жасаудың принциптерiн, негiзгi сапалық сипаттамалары мен ережелерiн белгiлейдi.

Салық салудың негізгі мақсаты – белгілі бір территорияда заңда көрсетілген мөлшерлемеге сәйкес салық алу ғана емес, сонымен қатар салықтың барлық құраушы элементтерін (салық төлеуші, салық базасы, салық салу объектісі, салық кезеңі және т.б.) анықтау болып табылады.  Осы механизмнің дұрыс құрылуы салық қызметінің негіздері мен салық салудың принциптеріне негізделуі тиіс. Бұл салықтың қызметі мен мәнін, олардың қоғамдық өндірістегі ролі мен жалпы салықтың экономикадағы әсерін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.

Еліміздегі салық нормаларының өзіндік құрылу ерекшеліктеріне байланысты мемлекет өзінің нормативтік базасын құруға мәжбүр болды, бұл нормативтік базаның көмегімен салық жүйесінің құрылу мен салықтық қарым–қатынастардың құқықтық реттелуі, белгілі салық түрлері мен төлемдердің есептеу мен төлеу тәртібін бір жүйеге келтіру мақсатында Қазақстанда Салық Кодексі қабылданды.

Сөйтіп, қаржылық бақылау ұйымдар мен аудитордың, аудиторлық ұйым арасындағы аудит жүргізуге арналған шартта көзделген нақты міндеттер, аудит мерзімі мен көлемі ескеріле отырып жүргізіледі.

Аудит сыртқы және ішкі болу мүмкін. Сыртқы аудит – аудиттің тәуелсіз нысаны, ішкі – ұйымды бақылаудың ведомстволық немесе ішкі нысаны. Ішкі аудит ұйымның тілегі бойынша және шартымен жасалады.

Аудит мынадай деректі стадиялар бойынша жүргізіледі:

-жоспарлау (тараптардың іс-қимылын іштей  жүйелеумен);

-аудит объектісі  туралы ақпарат алу және оны  бақылау;

-аудит рәсімін  жасау және бағдарламаны әзірлеу;

-бақылау  жүйелерін тексеру және оның  тесттілеу;

-аудит рәсімін  жүргізу;

-аудиторлық  қорытындыны қалыптастыру.

Аудиторлық бақылау – ведомстводан тыс тәуелсіз қаржылық бақылау. Оны біліктілік комиссиясы аттестаттаған «Аудитор біліктілігінің берілуі туралы» куәлік алған жеке тұлға да, сондай-ақ ашық үлгідегі акционерлік қоғамды, өндірістік кооператив пен мемлекеттік кәсіпорынды қоспағанда, аудиторлық қызметті жүзеге асыру үшін кез-келген ұйымдық – құқықтық нысанда құрылған коммерциялық аудиторлық ұйым да жүргізе алады.

Шетелдік аудиторлық ұйымдар Қазақстан Республикасында аудиторлық қызметті, тиісті аудиторлық ұйымдарды – Қазақстан Республикасының резиденттерін құрған жағдайда ғана жүзеге асыра алады.

Аудиторлар палатасы коммерциялық емес, тәуелсіз, кәсіби, өзін-өзі басқаратын және өзін-өзі қаржыландыратын ұйым болып табылады.

Аудитор – бұл ұйымдардың қаржы-шаруашылық және коммерциялық аудиторлық қызметіне жасалатын қаржылық бақылаудың біздің елдегі жаңа ұйыдық нысаны. Ол бақылау мен коммерциялық аудиторлық қызметті жеке кәсіпкер ретінде, не аудиторлық ұйымның қызметкері ретінде жүзеге асыруға құқылы.

Аудитордың міндеттері мемлекеттік бақылаудың міндеттеріне ұқсас: тексерілетін ақпараттардың, жасалынған шаруашылық операцияларының қолданыстағы заңға сәйкестігін анықтау. Сонымен бірге аудитоық қызмет қаржы-шаруашылық қызметін тексеріс нысанында жүзеге асыратын мемлекеттік бақылаудан айтарлықтай айырмашылығы бар;

-қаржы ресурстарын  неғұрлым тиімді пайдалану,  салалар  мен аймақтардың қаржы ресурстарына  деген қажеттіліктерін оптималды  түрде және саралай отырып  қанағаттандыру, азаматтардың әлеуметтік-мәдени  сферасының қызметтеріне деген  қажеттіліктері бойынша қанағаттандыру  мақсатында оларды салалар мен  аумақтар бойынша бөлудің алшақтықтарын  анықтап, жою және тағы басқалары.

Бұл деңгейде мемлекеттік қаржылар бақылаудың объектісі болып көрінеді. Құрама (жалпы мемлекеттік, аумақтық, салалық) қаржы жоспарлары (сметалары), аумақтық, салалық тұрғыда олардың атқарылуы туралы есептер бақылаудың пәні болып табылады. Әр түрлі қаржылық есептердің, жоспарлардың өндірістік көрсеткіштері талданып, қорытылады және осының негізінде қаржы қатынастарының нысандары мен әдістерін жетілдіру жөнінде ұсыныстар жасалады.

Биліктің заң шығарушы органдары мен басқарудың мемлекеттік органдары бұл деңгейде бақылау субъектілері болып келеді.

Мемлекеттік қаржылар жүйесінде бақылау салықтық, бюджеттік, сақтық, банктік қадағалау түрінде болады.

Салықтық бақылау түсімдердің бюджетке толық және дер кезінде түсуін, ұйымдардың салықтар мен алымдар туралы қолданылып жүрген заңдардың сақталуын қамтамасыз етуге шақырады. Салықтық бақылаумен меншік нысандарына қарамастан барлық ұйымдар, сондай-ақ табыс табатын азаматтар қамтылған.

Бюджеттік бақылау тексерістік және аналитикалық қызметтің мынандай түрлерімен қамтылған: елдің негізгі қаржы жоспарының мемелекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстары бойынша орындалуын бақылыу; қаржылық ақпараттарды, соның нәтижесінде салықтық бақылаудың нәтижесін жинау, бұл ақпараттарды талдау және бюджетке қаржы ресурстарын қосымша тарту жөнінде ұсыныстар жасау, шығындардың белгіленген нормалары мен нормативтердің орындалуы бақылау арқылы мемлекеттік бюджет қаражаттарының тиімді, ұтымды жұмсалуы қамтамасыз ету; өндірістік емес, мақсатсыз шығындарды, сысрыптар мен ұрлықтарды жою және одан сақтандыру. Бюджеттік бақылау бюджеттен қаржыланатын ұйымдарда, сондай-ақ бюджеттен қаржыландыратын мемлекеттік емес сектордың жұмыс жасайтын, қызмет көрсететін кәсіпорындарында жүзеге асырады.

Банктік қадағалау несие ресурстарын қалыптастыру және олардың қозғалысы барысында ұйымдардың кассалық тәртіпте сақтауын тексеру кезінде, нақты ақшасыз есеп айрысқанда және басқа жағдайларда жүргізіледі. Банктік бақылаумен несие-есеп-қисап қатынастарына қатысты барлық ұйымдар қамтылған.

Сақтандыру саласында қаржылық бақылау мемлеекттік сақтық қадағалау нысанында сақтық қорлар қаражаттарының дер кезінде, толық қалыптасуын, мақсатты жұмсалуын, сақтық операциялардың дұрыс жүргізілуін, сақтандыру туралы заңның талаптарын сақтық қатынастарға қатысушылардың барлығының орындалуын жүзеге асырады.

Микродеңгейдегі қаржылық бақылау – меншіктің барлық нысандарындағы ұйымдар деңгейіндегі бақылау.

Микродеңгейдегі қаржылық бақылаудың міндеттері:

-ұйымдардың  қаржы саласындағы қолданылып  жүрген заңдардың сақталуын қамтамасыз  ету;

-ұйымдардың  бюджет алдыңдағы міндеттемелердің  орындалуының уақытылы мен толықтығын  қамтамасыз ету;

-қаржы ресурстары  өсуінің ішкі өндірістік резервін  табу;

-ресурстардың  барлық түрлерін ұтымды пайдалануға, бухгалтерлік есепті дұрыс жүргізуге, есептілік жасауға және басқаларға  жәрдемдесу.

Ұйымдардың қаржы-шаруашылық қызметі бұл деңгейде бақылаудың объектісі болып табылады. Бақылаудың пәні – қаржы көрсеткіштері(табыс, пайда, өзіндік құн, аударымдар, салықтар және басқалары).

Қаржылық бақылауды ұйымдардың экономикалық қызметі, оның жеке мамандары жүзеге асырады. Бұл мақсатқа тәуелсіз аудиторлық ұйымдар да тартылады.

Қаржылық бақылауды ұымдастыру. Қаржылық бақылаудың тиімділігі көп жағдайда оны ұтымды ұйымдастырумен, бақылаудың субъектілерін, олардың құқықтары мен міндеттерін айқын етіп анықтаумен, қаржылық бақылауды жүргізудің нысандарын және әдістерін дұрыс ұйымдастырумен анықталады.

Қазақстан Республикасының қазірігі қаржылық бақылау жүйесі оны жүзеге асыратын субъектілеріне, мақсаттарына, міндеттері мен функционалдық арналымына қарай мемлекеттік, қоғамдық және аудиторлық бақылау болып ажыратылады.

Аудиторлық бақылау (аудит). Қаржылық бақылауды жетілдірудің аса маңызды бағыттарының бірі қаржылық бақылаудың тәуелсіз нысаны – аудиторлық бақылау дамыту болып табылады, бұл мемлекеттік емес ұйымдар санының көбеюімен және тиісінше қаржы, бақылау есеп саласында қызметтің сан алуан түрлерінің өсуімен байланысты болып отыр.

Нарықтық реформалардың тереңдей түсуі жағдайындағы қаржылық бақылау жүйесінің ажырамас бөлігі аудиторлық бақылаудың негізгі мақсаты ұйымдардың бухгалтерлік есебінің дұрыстығын белгілеу, олардың ақпараттық жүйелерінің сенімділігін бағалау. Аудиторлық жұмыста аналитикалық және экспорттық болжам қызметіне үлкен мән беріледі, ол тапсырыс берушілерге өздерінің іскерлік саясатының тиімді стратегиясы мен тактикасын жасауға мүмкіндік береді.

Аудит дамуының тарихының  басталуы Ұлыбританияда, мұнда 19 ғасырдың ортасында алғашқы бухгалтерлер-аудиторлар пайда болды. Ал 1862 жылы Англияда «Міндетті аудит туралы» заң шықты. Францияда мұндай заң 1867 жылы, АҚШ-та 1937 жылы жарияланды.

Қазақстан Республикасында 1998 жылдың 20-қарашасынан бастап «Аудиторлық қызмет туралы заң» жұмыс істейді. Ол аудиторлық қызметті жүзеге асыру процесінде мемлекеттік органдар, заңды және жеке тұлғалар, аудиторлар мен аудиторлық ұйымдар арасында туындайтын қатынастырды реттейді.

Аудиторлық қызмет – бұл аудиторлар мен аудиторлық ұйымдардың аудит жүргізу жөніндегі кәсіпкерлік қызметі. [24] Аудиторлар мен аудиторлық ұйымдар, аудитке қоса, өз әрекетінің бейімі бойынша өзге де қызметтер көрсете алады.

Аудиторлық қызметті жүзеге асыруға лицензиясы бар және аудиторлар мен аудиторлық ұйымдардың аудиторлық қызметті жүзеге асыруға құқығы бар. Оқытушылық, ғылыми және өзге де қызметті қоспағанда, аудиторлардың кәсіпкерлік қызметтің басқа түрлерімен айналысуға тыйым салынады.

Аудиторлық қызметтің негізгі қағидаларына мыналар жатады:

-тәуелсіздік;

-объективтілік;

-кәсіби біліктілік;

-құпиялылық;

       Аудит – жүргізілген қаржы және шаруашылық операцияларының дұрыстығын және олардың Қазақстан Республикасының заңдарында сәйкестігін бағалау мақсатында заңды және жеке тұлғалардың (бұдан әрі аудиттелетін субъектілердің) қаржылық есептілігін және өзге де құжаттарын аудиторлар мен аудиторлық ұйымдардың тәуелсіз тексеруі.

         Аудиттің түрлері – міндетті аудит және бастамашылық аудит.

Міндетті аудит Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жағдайларда жүргізіледі.

Бастамашылық аудит аудиттелетін ұйымның бастамасы бойынша аудиттелетін ұйым мен аудитордың, аудиторлық ұйым арасындағы аудит жүргізуге арналған шартта көзделген нақты міндеттер, аудит мерзімі мен көлемі ескеріле отырып жүргізіледі.

Шетелдік аудиторлық ұйымдар Қазақстан Республикасында аудиторлық қызметті, тиісті аудиторлық ұйымдарды – Қазақсатн Республикасының резиденттерін құрған жағдайда ғана жүзеге асыра алады.

Аудиторлар палатасы коммерциялық емес, тәуелсіз, кәсіби, өзін-өзі басқара алатын және өзін-өзі қаржыландыратын коммерциялық ұйым болып табылады.

Аудитор – бұл ұйымдардың қаржы-шаруашылық және коммерциялық қызметіне жасалатын қаржылық бақылаудың біздің елдегі жаңа ұйымдық нысаны. Ол бақылау мен коммерциялық аудиторлық қызметті жеке кәсіпкер ретінде, немесе аудиторлық ұйымның қызметкері ретінде қызметін жүзеге асыруға құқылы.

Аудитордың міндеттері мемлекеттік бақылаудың міндеттерімен ұқсас: тексерілетін ақпараттар, жасалынған шаруашылық операцияларының қолданыстағы заңға сәйкестігін анықтау. Сонымен бірге аудиторлық қызмет қаржы-шаруашылық қызметін тексеріс нысанында жүзеге асыратын мемлекеттік бақылаудан айтарлықтай айырмашылығы бар:

-аудиторлық  қызмет кәсіпорындардың қаржы-шаруашылық  қызметінің тиімділігін арттыруға, оның төлем қабілетін қамтамасыз  етуге, клиенттердің мүддесін қорғауға  бағытталған. Тексеріс қызметі бірнеше  кезекте мемлекеттің мүддесін  қорғайды, бұзушылықтарға ықпал  етудің сан алуан түрлерін  қолдана отырып, ұйымдардың заңдары, нормативтік актілерінің сақталуын  қамтамасыз етеді;

-аудит кезінде  тексеруші ұйым мен бақылаудың  объектісі арасындағы байланыстар  көлденең, ерікті келісім-шарт негізінде  болса, тексеру жүргізгенде тік, әкімшілік белгілеу ретінде болады;

-аудиторлық  қызметті клиент немесе оның  келісімімен аудиторлық қорытындыны  алуға мұқият болып отырған  орган төлейді. Тексерістерді жоғарғы  орган немесе мемлекет төлейді;

-аудиторлық  тексерудің тиімділігін тиісті  бақылаушы орган анықтайды;

-аудиторлық  тексерудің нәтижелері клиентке  арналған аудиторлық қорытынды  мен ұсыныстар да қамтылып  көрсетіледі. Тексерістің нәтижелері  бойынша акт жасалады, онда бақыланатын  ұйымдық түйіндер, жазалау, міндетті  нұсқаулар және басқалары көрсетіледі;

-аудиторлар  алған ақпарат пен аудит нәтижелерінің  құпиялығын қамтамасыз етуге  тиіс, ревизорлардың оларды жария  етуіне құқығы бар.

Аудиторлар мен аудиторлық ұйымдардың жүргізетін қызметтері сан алуан. Оны Қазақстан Республикасының алғашқы және ең ірі аудиторлық ұйым «Қазақстанаудит» компаниясының мысалынан көруге болады. Аудиторлық қызмет көрсету, бағалау және оны саралау, кедендік консультациялар, қаржы-шаруашылық қызметті талдау, құрылтайшылардың құжаттарын жасау, қайта құрылымдау мен банкроттық рәсімдегі кәсіби қызмет және басқалары – компания көрсететін қызметтердің толық емес қызметтер тізбесі осындай. «Қазақстанаудит» компаниясының Астана қаласында және республиканың барлық облыстарында құрылымдық бөлімдері бар. Компания аудиторлық қызметтің қағидаларын бұлжытпай сақтайды.

Аудитордың міндеті – ұйымның қаржылық есептілігінің дұрыстығын және есептің белгіленген ережелеріне сәйкес келетінін растайтын кәсіби аудиторлық қорытынды жасау, ол аудиттің стандарттарына сәйкес болуға тиіс.

Аудит жүргізуде қалыптасқан пікірлердің сипатына байланысты аудиторлық қорытындының төмендегі нысандарын ажыратып көрсетуге болады:

-Ескертусіз (шартсыз) аудиторлық қорытынды;

-Ескертулері  бар (шартты) аудиторлық қорытынды;

-Аудиторлық  қорытынды беруден бас тарту;

-Теріс аудиторлық  қорытынды. [22]

Аудиторлық қорытындының құрылымы мынандай элементтерден тұрады: қорытынды есептің аты, адрес иесі, кіріспе бөлім, аудиттің масштабын анықтаушы бөлім, қорытынды бөлім, есеп беру мерзімі, аудитордың (аудиторлық ұйымның) мекен – жайы, аудитордың қолы.

 Қорытынды есептің аты. Аудиторлық қорытынды есептің тиісті атауы болуға тиісті. Аудитолық қорытынды есеп пен кәсіпорын жұмыскерлері, директорлар кеңесі сияқты басқа да тұлғалар жасауы

мүмкін қорытынды есептердің, сонымен бірге тәуелсіз аудитор басшылыққа алатын этикалық принцптерді басшылыққа алмауы мүмкін басқа аудитордың қорытынды есептернің арасындағы айырмашылықтарды белгілеп көрсету үшін оның атауында «Тәуелсіз аудитор» деген терминді пайдалануға рұқсат етіледі.

 Адрес иесі (Адресат). Аудиторлық қорытынды есеп жергілікті ережелер мен келісім – шарттардың талаптары бойынша лайықты түрде адрес иесіне жіберілуге тиісті. Әдетте, қорытынды есеп акционерлерге, не болмаса қаржылық қорытынды есебі аудитке тартылатын кәсіпорынның директорлар кеңесіне арналып құрылады.

 Аудиторлық  қорытынды есеп кәсіпорынның  тексерілген қаржылық қорытынды  есебіне қарастырылған мерзімді  және кезеңді кіргізе отырып, сол қаржылық қорытынды есеппен  бірдей болуға тиісті.

 Қорытынды  есепке қаржылық қорытынды есептің  ақпараттарына кәсіпорын басшылары  жауап беретіндігі, онымен бірге  аудитордың жауапкершілігі жүргізілген  аудиттің негізінде қаржылық  қорытынды есеп жайында өзінің  қорытындысын беру болып табылатындығы  туралы пікірлер кіруге тиісті.

 Қаржылық  қорытынды есеп – кәсіпорын  басшылығы дайындап тапсырған  ақпараттар. Ондай қорытынды есепті  дайындап, басшылықтан елеулі есептік  бағалаулар жүргізуді және пікір  білдіруді, сонымен бірге қаржылық  қорытынды есепті дайындау кезінде  пайдаланылған қолайлы бухгалтерлік  принциптер мен әдістерді анықтауды  талап етеді. Және оған қарама  – қарсы, аудитордың міндеті сол  қаржылық қорытынды есеп бойынша  өзінің қортындысын беру мақсатында  оған аудит өткізу болып табылдады.

  Аудиттің масштабын анықтау. Аудиторлық қорытынды есепте аудитің Халықаралық аудит стандартына немесе тәжірибеге сәйкес жүргізілгендігін көрсете отырып, оның масштабы бейнеленеді. Аудиттің масштабы дегеніміз – аудитордың қалыптасқан жағдайларға байланысты қажетті аудит процедураларын орындауы болып табылады. Ақпаратты пайдаланушыға ол аудиттің жалпы көпшілік қабылдаған стандарттарға немесе тәжірибеге сәйкес орындалғандығының дәлелі ретінде керек.

 Аудиторлық  стандарттар немесе тәжірибе  ретінде, егерде тек басқа стандарттар  немесе тәжірибе ескеріліп айтылмаған  болса, аудитордың адресінде көрсетілген  стандарттар немесе елдің тәжірибесі  есептелінеді.

Қорытынды есепте аудиттің жоспарланғандығы және қаржылық қорытынды есепте елеулі бұрмалаушылықтардың жоқ екендігіне саналы түрде кепілдік алу мақсатында орындалғандығы туралы пайымдаулар болуға тиісті.

 Аудиторлық  қорытынды есепте төмендегілер  кіретін аудиттің жазбаша суреті  болуаға тиісті:

-қаржылық  қорытынды есепте ашылған көрсетілетін  ақпараттардың сомаларын растау  мақсатында дәлелеудерді тестілеу  негізінде тексеру жүргізу;

-қаржылық  қорытынды есепті дайындау кезінде  басшылық бухгалтерлік есеп жүргізу  принциптерін бағалау;

-қаржылық  қорытынды есепті дайындау кезінде  басшылық жүргізген маңызды алдын  – ала бағалауларды талдау;

-жалпы қаржылық  қорытынды есепті дайындап тапсыруды  бағалау.

 Қорытынды  есепке аудиттің қорытынды жасау  үшін қолайлы негізді қамтамасыз  ететіндігі туралы аудитордың  пайымдауы кіруге тиісті.

 Қорытынды жасау. Аудиторлық қорытынды есеп қаржылық қорытынды есептің шын мәнінде дұрыс ақпараттарды беретіндігі жөніндегі аудитордың қорытындысын анық көрсетуге тиісті.

 Аудитарлық қорытындыны білдіру үшін пайдаланылатын « дұрыс және дәл көрініс» немесе «барлық маңызды аспектілірі бойынша дәлберілген» терминдері бір – бірімен эквивалентті. Екеуі де аудитордың қаржылық қорытынды есеп шеңберінде маңызды болып табылатын аспектілерді қарастырғандығын көрсетеді.

 Қаржылық  қорытынды есеп дайындап тапсыру  негізі Халықаралық аудит стандартымен, сонымен бірге «дұрыстық» түсінігімен  сәйкес келетін елдегі жалпы  тәжірибенің дамуымен және жергілікті  заңдардың есепке алынуымен анықталады. Ақпаратты пайдаланушыларды «  дұрыстық» түсінігім пайдаланылатын  контекс (мағына) жөнінде хабардар  ету үшін аудиторлық қорытынды  «Халықаралық аудит стандарттарына  сәйкес» деген сөйлемді пайдалана  отырып, қаржылық қорытынды есепті  дайындап тапсыру негізін көрсетуге  тиісті.

 Есеп беру мерзімі. Аудиторлық қорытынды есебінде қойылыатын мерзім аудиттің аяқталу мерзімі болып табылады. Бұл – аудитордың қаржылық қорытынды есепке оның өзіне белгілі және көрсетілген мерзімге дейін болған оқиғалар мен операциялардың әсерін есепке алғандығы туралы оқырмандарды хбардар етеді.

 Аудитордың адресі (мекен-жайы). Қорытынды есепте аудит үшін жауапты аудитордың офисі орналасқан пункт (әдете қала) көрсетілуге тиісті.

 Аудитордың қолы. Қорытынды есепке аудиторлық компанияның атынан, аудитордың жеке өз атынан немесе екеуінің де атынан, егер ол қажет болса, қол қойылуға тиісті. Әдетте, аудитордың қорытынды есебіне компанияның атынан қол қойылдады. Себебі аудит үшін фирма жауап береді.