Контрольная работа по "Педагогике". 12

     1.  Дидактиканың пәні. Оқыту мен білім беру теориясының дамуына Я.А.Коменский, Ж.Ж.Руссо,   Ж.Аймауытов, М.Жұмабаевтың қосқан үлесі. 

     1. «Дидактика» - бұл ежелгі грек  сөзі, яғни didasko – оқыту, түсіндіру, дәләлдеу, оқу деген ұғымды білдіреді. Дидактика білім беру мен оқытудың теориялық және әдістемелік негіздерін зерттейтін педагогика ғылымының саласы.

     Дидактика - педагогиканың маңызды саласы. Дидактика ұғымы грек тілінен алынған, оқыту немесе үйрету деген сөз.

     Бұл ұғымды ғылыми айналымға алғаш енгізген неміс педагогы Вольфганг Ратке (1571-1635). Сол мағынада бұл ұғымды чех педагогы Я. А. Коменский пайдаланып, 1657 жылы өзінің ''Ұлы дидактика'' еңбегін жарыққа шығарды. Оның ойы бойынша, дидактика ''нені оқыту'' және ''қалай оқыту керек'' деген сұрақтарға жауап береді. Заманауи ғалымдардың зерттейтін сұрақтары: кімді, қашан, қайда, неге оқыту.

     Қазіргі түсінік бойынша, дидактика - білім беру мен оқыту мәселелерін зерттейтін ғылым саласы. Ол оқыту теориясы деп те аталады. Дидактиканың зерттеу пәні - оқыту мен оқудың себептері, барысы, нәтижелері.

     Зерттеу пәні аясына байланысты жалпы және жеке дидактикалар айқындалады. Жалпы дидактика оқытудың жалпы заңдылықтарын, принциптерін қарастырады. Жеке дидактика жеке оқу пәнінің мазмұнын, барысын, түрі мен әдістерін зерттеуіне қарап оқыту әдістемесі деп аталады. Мысалы, математиканы оқыту әдістемесі, тарихты оқыту әдістемесі.

     Дидактика әрі теориялық, әрі қолданбалы ғылым болғандықтан ғылыми-теориялық және қолданбалы қызметтер орындайды. Дидактиканың ғылыми-теориялық қызметі: білім беру мен оқыту процестерінің мәні мен заңдылықтарын, мазмұнын, принциптерін, ұйымдастыру формалары мен әдістерін зерттеу. Дидактиканың қолдан-балы қызметі: білім мазмұнын оқыту мақсатына сәйкес-тендіру, оқыту принциптерін белгілеу, оқытудың тиімді әдістері мен ұйымдастыру формаларын анықтау, жаңа технологияларды жасап енгізу. 

          Оқыту мен білім  теориясының дамуына  Я.А.Коменский, Ж.Ж.Руссо,  Ж.Аймауытов, М.Жұмабаевтың  қосқан үлесі. 

         Дидактиканың негізін салушы чех педагогы Ян Амос Коменский (1592-1670). Оның 1632 жылы шыққан "Ұлы Дидактика" кітабында оқыту мақсаты, әдістері, принциптері, сынып-сабақ жүйесі туралы жазылды. Ол басты мақсат - адамшылық, оған жету жолы - білім беру және оқыту деп санады. "Көп емес, өмірге керекті білімдерді" беруге шаңырып, оны түсіндіру үшін жаттығу, тәжірибелік әдістерді қолдануды ұсынды. Оқушыны жақсы сезімге бөлейтін әдістердің пайдалылығын дәлелдеді. Я.А.Коменский саналылық және белсенділік, көрнекілік, жүйелілік және сабақтастық, жаттығу және түсініктілік принциптерін ұсынды. Коменский сынып-сабақ жүйесін терең зерттеді." Жақсы ұйымдастырылған мектеп заңдары" деген еңбегінде сынып-сабақ жүйесінің бөліктерін атады. Олар:

     •  оқушыларды мектепке белгілі бір  уақытта қабылдау, сабақ аяқталмай, ешкімді одан босатпау;

     •  оқушыларды сыныптарға бөлу;

     •  әр сыныпқа бір бөлме беру;

     •  күніне 4 сабақ өткізу;

     •  әрбір сағатта істелетін жұмыстарды жоспарлау;

     •  қоңыраудық соғылуы;

     •  тәртіп;

     •  бір сабақтың үзаңтығы бір сағаттан аспау керек;

     •  сабақты күзде бастау.

     Мұғалім оқушыларға жаңа білімдерді түсіндіреді, жаттығулар орындатады. Бұл қазіргі аралас сабаққа ұқсайды. Коменский таңырыпты қайталауды апта, тоқсан соңына қойған. Сабақты 3 бөлікке бөлген: басы, жалғасы, соқы. Басында оқушылар ескі білімдерін еске түсіреді, мұғалім үй жұмысын тексереді, жаңа тақырыпты түсіндіреді. Я.А.Коменский "Мұғалім -сабақты жаратушы, оның жүрегі", - деп түсінген. Оқушының өз күшіне деген сенімін арттыру, еңбекті сүюге тәрбиелеу, үй жұмысы туралы да мәселелер ұлы педагогтың назарынан тыс қалған жоқ.

     Коменский экскурсияны кең қолданып, оны  білім берудің маңызды құралы деп санаған.

          Жан Жак Руссо  (1712-1778жж.) "Эмиль немесе тәрбие туралы" (1762ж.) деген еңбегінде халыққа білім беруді, әр адамды дамытуды, баланың белсенділігін көтеруді ұсынды. Өз заманының мектебін өмірмен байланыспағаны, кітап тілімен көп сөйлегені үшін сынады, Руссо баланың қажеттілігін қанағаттаңдыратын оқыту теориясын ұсынды. Бұл тұжырымдамаға сейкес баланы өмірге бейімдеу керек деп, тәрбиешілерді оның қажеттіліктері мен қызығушылықтарын ескеруге шақырды.

     Оның  оқыту мен бала өмірінің байланысы, бала табиғатын зерттеу, шығармашылық күшін дамыту, еңбекке дайындау сияқты идеяларының педагогиканың дамуы  үшін маңызы зор болды.

         Жүсіпбек Аймауытов  (1890-1931 жж.)- "Тәрбиеге жетекші" (1924) деген еңбегінде баланы оқытудық ережелерін, заңдарын баяндайтын, оқытудық дұрыс жүйесін тауып, білім берудің шарттарын көрсететін педагогика бөлімі "дидактика" деп, дидактикаға қазақ тілінде тұңғыш ғылыми анықтама берген.

     Ж. Аймауытов баланың ақылын, сезімін, ерік-жігерін, мінезін тәрбиелеу керектігін атап көрсетті. Балаға туған елдің салт-санасын, әдет-ғұрпын көрсетуді ұсынды. Баланың тіл байлығын арттыруға ерекше көңіл бөлді.

          Мағжан Жұмабаев (1893-1938 жж.)- Ол зейінді тәрбиелеу жолдарын көрсетті. Олар:

     •  мұғалімнің қатты сөйлеуі;

     •  суреттердің бояуының ашықтығы;

     •  әсердің күштілігі;

     •  затты көрсету, суретін салдыру, балшықтан сол затты жасату.

     Баланың ойын бөлетін сабаққа қатысы жоқ  заттар, мұғалімнен қорқу, не көзге  түскісі келу сияңты сезімдер. Осы құбылыстарға жол бермеу үшін М.Жұмабаев сабақтарды түрлендіруді, әсерді жаңалауды, оқуды енді бастаған балаларды 5-10 минут оқытуды, жіща білім мен ескі білімдерді байланыстыруды, жақыннан алысқа, таныстан бөтенге қарай оқытуды ұсынды. 
 

     3. Мектептердегі білім  берудің жаңа мазмұны.  Бастауыш білімнің  мемлекеттік стандарты. 

        Білімнің мазмұны туралы ұғым. Білімнің мазмұны дидактиканың негізгі ұғымдарының бірі. Ол әрбір мектеп реформасының негізіне жатады, ал реформалар тек қана жергілікті факторлардың ықпалымен ғана емес, сонымен қатар халықаралық ықпалмен жүреді.

     Білім мазмұны балаларға "Нені оқыту  керек?" — деген сұраққа жауап  береді. Бала тағдыры көбіне оның білімінің  саны мен сапасына байланысты. Білім  беру мазмұнының теориялық мәселелерін және оны іріктеу жолдарын В.В.Краевский, И.Я.Лернер, В.С.Леднев, М.Н. Скаткин, т.б. зерттеді.

     И.Я.Лернердің  анықтамасы бойынша "білімнің мазмұны  дегеніміз - оқушыға берілетін білім, іскерлік және дағды жүйесі, шығармашылық іс-әрекет, әмоциялық қарым-қатынас тәжірибесі".

     Ең  бастысы, білімнің мазмұны жеке тұлғаны  жан-жақты үйлесімді дамыту керек.

     2. Білім құрылымы  төрт бөліктен  тұрады. Білім жалпы білімнің мазмұнындағы негізгі элемент, болмысты тану, табиғат, қоғам және ой заңдарын ашу нәтижесі, әлеуметтік-тарихи тәжірибе процесінде адамдардың жыйнаған тәжірибесі.

     Білім мазмұнының түрлері:

     •  күнделікті болмыс туралы негізгі ұғымдар, терминдер және ғылыми білімдер;

     •  көзқарастарды дәлелдеуге керекті  күнделікті өмірден және ғылымнан алынған  фактілер;

     • болмыстың әртүрлі объектілері және құбылыстары арасындағы байланыстарды көрсететін ғылымның негізгі заңдары;

     • белгілі бір объектілер, олардың арасындағы байланыс туралы ғылыми білімдер;

     •  ғылыми іс-әрекет тәсілдері, таным әрекеті  және ғылыми білімді алу тарихы туралы білімдер;

     •  әртүрлі өмір құбылыстарын бағалау  нормалары туралы білімдер.

     Сонымен ғылыми білім — болмысты іс жүзінде  тану нәтижесі, болмысты дұрыс түсіну құралы. Білім, дүние дамуымен бірге  өзгеріп және жетілдіріліп, дүниетінымдық  және тәрбиелік идеялар бір ұрпақтан екіншіге негізінен ұйымдастырылған, нақты мақсаты бар оқыту арқылы беріледі.

     Білім - әлеуметтік тәжірибенің бірінші элементі болса, оның екінші элементі - әлеуметтік тәжірибедегі іс-әрекет тәсілдерін оқушыға үйрету, білімді қолдануға дағдыландыру, дәлірек айтсақ адамзат жасаған іскерлік пен дағдыларды меңгерту.

     Сыртқы (практикалық) және ішкі (ақыл-ой) дағдылары  мен іскерліктеріне барлық пәндер үйретіп, оқушы жоспар құруға, мөндіні бөлуге, салыстыруға, қорытынды жасауға  машықтанады. Кейбір оқу пәндерінің өздерінің қалыптастыратын іскерліктері мен дағдылары бар. Мысалы, физикадан немесе математикадан есептер шығару, химиядан тәжірибе өткізу, т.б.

         Стандарт туралы ұғым. Стандарт - үлгі, білім мазмұнының негізі. Білім мазмұны стандартта жазылған талаптарға сай жасалады. Стандартта оқушы меңгеруі тиіс білім, іскерлік дағдылардың көлемі, оқушының дайындығына өойылатын талаптар белгіленген.

     Аталған құжат республикадағы білім саясатын жүзеге асыруды қамтамасыз ететін стратегиялық маңызды құжат. Стандарттың негізгі қызметі - басқару. Ол "Білім туралы" Заңға сәйкес жасалады.

     Қазіргі уақытта елімізде білім берудің  барлық деңгейлеріне арналған мемлекеттік  стандарттары өзірленіп, тәжірибеге енгізілді. Оның көп себебі бар. Солардың бірі - кейбір мектептердің күмәнді мазмұны бар оқу курстарын ешқандай әдістемесіз енгізуі.

     Отандық стандарттардың өз ерекшеліктері бар. Республикадағы ерекше пәндер, атап айтсақ, қазақ тілі, орыс тілі, араб тілі, ұйғыр  тілі және әдебиеті стандартталады.

     Дене  тәрбиесінің стандарты Президенттік тест негізінде жасалған.

     Ақпараттандыруға  қатысты білімді стандарттау  барша мектептерге қойылатын  жаңа нұсқалы ДЭЕМ-нің бағдарламалық-ақпараттың мүмкіндігіне сай жүреді.

     Қоғамдық-гуманитарлық пәндер мазмұнын анықтағанда дүниежүзілік тәжірибе қолданылды.

     Білім мазмұнын анықтау кезінде ұлттық және аймаңтық ерекшеліктер ескерілді.

     Қазақстан Республикасы жалпы білім беретін  мектептің бастауыш білім стандартын 1998/99 оқу жылынан бастап мектеп тәжірибесіне сатылап енгізу ұсынылған болатын. Әрине стандарт оқу бағдарламалары мен оқулық, оқу-әдістемелік жинаңтар түрінде мектеп тәжірибесіне енді ғана еніп жатыр.

     Стандарттың бірінші бөлімінде бастауыш білім  берудің мақсаты мен міндеттері, білім мазмұнының құрамы, екінші бөлімінде  білім беру салалары, базалық білімнің мазмұны, бастауыш сыныпты бітіретін оқушының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар жазылған. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

4. Сынып жетекшісінің  ата-аналарымен жұмысы. Сынып жетекшісінің  тәрбие жұмысын  жоспарлауы.  

   Сынып жетекшісінің тәрбие жұмысының жоспарьі –педагогикалық құжат. Тәрбие жоспарын құру, оның орындауындағы жауапкершлігін сынып жетекшісіне жүктеледі. «Сынып жетекшісінің жұмысы туралы» методикалың хатта тәрбие жұмысы бір жылға, жарты жылға немесө бір оқу тоқсанына жоспарланады деп көрсетілген. Сынып жетекшісінің жоспары тарбиенің мазмұнын, түрлері мен әдістерін таңдап алуға дөген комплексті көзқарасты қамтамасыэ етеді. Онда тәрбие мазмұнын негізгі түрлерінің, ең алдымен мектеп оқушыларына жан-жақты жарасымды саяси-идеялық, еңбек, адамгершілік т.б. тәрбие берудің тығыз байланысын ескеру қажет. Жоспар жасағанда сынып жеткяшісінің окушылардың жас өрекшеліктерін, қызығушылықтарын, ықыластарын ескерген жөн.

    - Жоспарды қандай мерзімге жасаған жөн? Мектөп тәжірибесі көрсеткендей жарты жылға арнап, іске асырылатын жоспар жасау өте қиын, ал бір жылға жасау одан да қиын. Оның үстіне бұл жоспарларының түрі өте көлемді болады. Сондықтан да тәрбие жұмысын тоқсан бойынша жоспарлаған жөн. Аталған басқа сынып жетекшілерінің тәжірибесінде апталық жұмыс жоспарлары да кездеседі. Олар негізгі жоспарларды нақтылауға мүмкіндік беріп, тәрбие жұмысын ұйымдастырып өткізуді қамтамасыз етеді. Оқу жылы басталар алдында сынып жетекшісі жоспарды мектеп директорының бектуіне береді. Одан әрі жоспардың қандай мерзімге жасалғанына қарай, тоқсан сайын немесе жарты жылдың бойында бекітіліп отырады. Орта мектептерде жоспарды бекітуді директор оқу тәрбие жұмысы жөніндөгі орынбасарына немесе сыныптан тыс тарбие жұмысын үйымдастырушыға тапсыруы мүмкін. Жоспар бекітілген соң онымен

сыныптың барлық оқушыларын таныстыру керек. Жоспарды жүзеге асыру үшін сынып активін  тартады. -

   - Жоспар қаидай болуы керек, оган қандай талаптар қойылады? Жоспар пәрмеңді құжат болуы үшін, сыныпта тәрбиө жұмысының тиімділігін арттыру үшін ол бірқатар педагогикалық талаптарға жауап беруі керек.

  Жоспардың белгілі мақсатқа бағытталуы. Тәрбие жұмысының жоспары іс-әрекетке басшылық бола алады, бұл үшін, ол мектеп оқушыларына тәрбиө берудегі нысаналықты, оны мектептің ортақ мақсатына бағындыруды қамтамасыз ететіндей идеялық жағынан мақсатқа бағытталған болуы көрек. Барлық жёкелеген тәрбие міндеттері мектептің негізгі мақсатын шешуге оқушларды жан-жақты дамытуга, оларды өмірге дайындауға жәрдемдесетін болуы керек. Жоспардың мазмұны идеялық-саяси, қоғамдық пайдалы бағытта болуын қамтамасыз ету керек.

 Сыныптағы  тәрбие жұмысы мазмұнының, формаларының  және әдістерінің әртүрлі болуы.  Трәжірибелі сынып жетекшілері  тәрбие жұмысының әртүрлі формалары  мен әдістерін қолданады. Бұл  тәрбие жұмысын эмоциялы және қызықты етуге көмектеседі. Жоспарда жалпы шаралармен қатар оқушылардың қызығулары мен білімділіктерін ескере отырып, топтық және жеке-даралық жұмыстарды қарастыру керек. Соңғы жылдары оқулар түрлі лекторийлар, саяси хабарламашылардың семинары сияқты тәрбие формалары кең өріс алуда.

  Мектептің отбасыларымен жүргізетін барлық жұмыстары  ұжымдық және дербес болып негізгі  екі топқа бөлінеді.

  Ұжымдық жұмыс формаларын мыналар құрайды.

  Педагогикалық лекторийлер ата-аналардың назарын  белсенді тәрбиелік мәселелерге аударуды мақсат тұтады. Жұмыстың бұл формасы ата-аналарды тәрбие теория-ларын жүйелі білімдерімен қаруландыруға бағытталынады.

  Сынып бойынша педагогикалық білім  беру деп аталатын жұмыс формасын 1 -11 сыныптан бастап қолға алу қажет. өйткені педагогикалық ағарту жұмысын осы кезден бастау тиімді. Оның алғашқы сабағын мектеп директоры немесе орынбасарлары бастап бергені жөн. Педагогикалық білім беруде параллель-сыныптардың ата-аналарын біріктіруге болады.

  Көптеген  мектептерде педагогикалық білім университеттері табысты жұмыс істейді. Білім берудің бұл формасы лекциялық курстан және семинар сабақтарынан тұрады. Бұндай күрделі жұмыс формасына барлық ата-аналар аудиториясы дайын болмауы мүмкін. Сондықтан да бұл жұмыс формасын аса сақтықпен практикаға енгізу керек.

  Мектептерде ата-аналардың тәрбие проблемаларына арналған жылдық қорытынды ғылыми-практикалық  конференцияларын өткізу дәстүрге айналған. Конферен-цияға ''Балаларды еңбекке  тәрбиелеу'', ''Жақсылыққа апарар ең төте жол - имандылық арқылы'' және т.б. тақырыптар таңдап алынып, мектепте ол проблема жыл бойы теориялық және практикалық қырынан зерттеледі. Осындай жағдайда ғана конференция өз атына лайық қорытынды болып шығады.

  Ашық  есік күндері немесе ата-аналар күні үлкен дайындықты қажет етеді. Әдетте оны тоқсанның басында, немесе каникул күндерінде өткізген тиімді. Бұл күнге мектеп арнайы тақырыпқа сай безендіріледі, кезекшілік ұйымдастырылып, мерекелік бағдарлама түзіледі. Мереке-нің құрылымын мына үлгіде түзуге болады.

  Мәжіліс залында ата-аналар үшін 1-11 сынып оқушы-ларының концертін ұйымдастыру. Концертте үздік өнер көрсеткен сыныпты, жекелеген оқушыны атап өтуге болады.

  Сыныптардағы  кездесулер. Оқушылар бұл жайында  ата-аналарына қалай оқып, қалай  жүріп тұратындығын айтады, үйренген дағдылары мен шеберліктерін көрсетеді. Бастауыш сынып оқушылары кәдесыйлар дайындап ата-аналарға тарту етеді;

  ''үздік   суреттер'',   ''үздік   қолөнер   шебері'',   ''Фото-мерген'',   ''өнертапқыштар   мен конструкторлар'' және т.б.  көрмелерге қатысу;

  Спорт зал, спорт алаңында ата-аналар комитетінің жүлдесіне жарыстар ұйымдастыру;

  Мәжіліс залында көркем фильмдер көруді ұйымдастыру. Ата-аналарға арналған ''Менің атым Қожа'', ''Алты жасар Алпамыс'', ''Көксерек'' және т.б. фильмдерді ұсынуға болады.

  Мерекені   ұйымдастырудың   нұсқалары   көп   болуы   мүмкін,   ең бастысы   оларды ұйымдастырғанда ата-аналар-дың назарын мектепке, тәрбие жұмыстарына аудару болуы керек.

  Сынып ата-аналарының жиналысы - дәстүрлі жұмыс  формасы болғанымен оны өткізудің  әдістемесі жетілдіруді қажет етеді. Сынып жиналысын ұйымдас-тыруда, оның проблемалық тақырыбын айқындап алудың маңызы зор. Мысалы ''Балаларды тәрбиелеуге қиындықпен бетпе-бет келу көмектеседі ме әлде одан жалтару көмектеседі ме?'' деген тақырыпты таңдап алған соң, оны өткізуге дайындауда ата-аналармен алдын ала сұрақ-жауап өткізуге болады.

  Ол  сұрақтар мынадай болуы мүмкін.

  Сіздің  мінезіңізді, ерік күшіңізді өміріңізде кездескен қандай қиындықтар шынықтырды деп ойлайсыз?

  Балаңыздың  қиындыққа тап болған кездегі (сөз, іс-әрекет, сезім мен көңіл-кұй) ахуалын еске түсіріп, сипаттап беріңіз.

  Сіздің  балаңыз қиындықтардың қандайын жеңіп, қандайына шамасы жетпейді?

  Осы мазмұндағы сұрақтар ата-ананың ойын жинақтап, тәрбие мәселесіне терең мән беруіне  көмектеседі.

  Дербес  жұмыс формалары ата-аналармен жұмыс жүргізуде маңызды рөл атқарады.

  Педагогикалық консультация - дербес жұмыстың кең  тараған формасы. өкінішке орай балалары сыныптан-сыныпқа көшкен сайын ата-аналардың  белсендігі төмен-дей береді. Консультацияның  негізі - ата-аналардың сұрақтарына жауап беру. Педагогикалық - психологиялық тұрғыдан алып қарағанда консультация ата-ананың бастамасына мұғалімнің қалауы, отбасына көмек көрсетуге дайын болу, ата-аналарды мазалаған сұрақтарға нақты ақыл - кеңес беру сипатында болуы тиіс.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

5. И.Г.Песталоццидің  педагогикалық қызметі мен теориясы. (1746-1827) 

  Швейцария – Песталоццидің отаны – ХҮІІІ  ғасыр ортасында әлі де артта  қалған феодалдық ел болды. Бірте-бірте  швейцария деревнясына ене бастаған капитализм шаруаларды жіктей және жағдайы нашарлата бастады.

   Генрих  Песталоцци Цюрих қаласында дәрігердің  жанұясында 1746 жылы дүниеге келді.  Оның әкесі ерте қайтыс болды.  Баланы анасы және жанұяға  шын берілген қызметші әйел  тәрбиеледі. Жанұяның материалдық  жағдайы өте ауыр болды.

   Балалық  шағынан бастап, швейцария шаруаларының  ауыр тұрмысын байқап, Песталоцци  дворяндар – памещиктер және  мануфактура иелері оларды қалай  қатты қанағанын көріп өсті.

   Песталоцци  алғашында білімді неміс бастауыш  мектебінде, одан кейін латын  орта мектебінде алды. Бұл мектептің оқу бағдарламасының нашарлығы және дайындығы жеткіліксіз оқытушылары жас Песталоццидің есінде берік қалды. Песталоцци Песталоцци жоғарғы оқу орнына түсіп, онда коллегиум, филология және философия бөлімдерінде оқыды. Песталоцци оқытқан жоғары мектептің кейбір профессорлары жастарды жан-жақты әртүрлі философиялық және саяси әдебиетпен таныстырды. 17 жастың өзінде Песталоцци Жан-Жак Руссоның “Эмиль, немесе Тәрбие туралы” еңбегін оқып шықты. Руссоның “Қоғамдық шарт” еңбегінің жарық көруі Песталоцциге үлкен әсер етті.

   Цюрихтің  жастары, оның ішінде Песталоцциде  бар, жартылай жасырын үйірме  ұйымдастырды. Бұл үйірменің жиналысында  тарих, саясат, мораль, Руссоның рухында  жаңа адамды тәрбиелеу мәселелері  талқыланды. Көп кешікпей қала  әкімшілігі үйірмені жауып тастады, ал басқалармен бірге жас Песталоцииді қамауға алды.

   Песталоцци  оған қарамастан, бұрынғыша халқына,  шаруаларға көмектесуге жұмыстанды. Шаруалардың өмірі оған өте  ауыр көрінде. Шаруаларға көмектесу  үшін Песталоции ауыл шаруашылығын зерттейді.

   1769 жылы  ол өзінің әлеуметтік экспериментін  бастайды. Өзінің қарызға алған  қаражатына “Негоф” (Жаңа аула) деп аталатын жер сатып алады,  онда шаруаларды өз шаруашылығын  дұрыс ұйымдастыруға үйрету мақсатында  үлгілі форма ұйымдастырғысы  келді.

   1774 жылы  ол Нейгофте “Жарлы және панасыз  балалар үшін” мекеме ашады,  онда 50 тарта жетім және панасыз  балаларды жинайды. Оның ойы  бойынша, мекемені балалардың  өздерінің тапқан қаражатына  ұстау қажет болды (жазда - егіс  даласында, қыста – тігін станокторында).

   Песталоцци  балаларды оқуға, жазуға және  санауға үйретті, олардың тәрбиесімен  айналысты.

   Песталоцци  өз мекемесінде оқытуды өнімді  еңбекпен ұштастыру мәселесін  іске асыруға жұмыстанды. Қаражаттың  болмауына байланысты 1780 жылы бұл  сәтсіздік халқына көмектесу мақсатында қалаған жолынан таймай, әрі қарай жалғастырды.

   Келесі  он сегіз жылын Песталоцци  өзінің тәжірибесін және әдеби  қызметін жинақтауға арнады.

   1781 жылы  Песталоцци өзінің “Лингард және  Гертруда” атты белгілі әлеуметтік-педагогикалық  романын аяқтай, баспадан жарық көреді. Бұл роман үлкен жетістіктерге жетеді, онда автор жаңа негізде қалай шаруаларын өмірін қайта құруға болатындығын көрсеткісі келді.

   Бұл  романда сол кезеңдегі Швейцариядағы  ауыл өмірі бейнеленеді.

   Песталоцци  өз романында шаруалардың негізгі үш түрін көрсетеді: байыған шаруалар; қосымша табыс табу мақсатында мануфактураларда жұмыс істейтін орта шаруалар; күйзеліске ұшыраған, күн көрістің қамымен мануфактураға түгелдей жолдамалы істеуге көшкен шаруалар.

   Романның  басты қаһарманы, ақылды, шаруа әйелі Гертруда шаруашылық жүйесін тиімді жүргізудің үлгісін көрсете білді және өз балаларын оқытуды олардың еңбегімен ұштастыруды іске асырды. Мұғалім мектепте оқытуды Гертруданың үлгісімен жүргізді. Сонымен, “Лингард және Гертруда” романында Песталоцци шаруаларға көмектесудің жолын белгіледі және сонымен қатар әрбір ана балаларын оқыта білуі қажет екендігін көрсете білді.

   Роман  үлкен жетістіктерге жетті. Ол  бірнеше тілдерге аударылды. “Лингард  және Гертруда” романынан кейін  Песталоццидің есімі кеңінен белгілі бола бастады. Еңбекшілердің өмірін жақсарту мүмкіндігі туралы қиялдар сол кездегі барлық алдыңғы қатарлы буржуазиялық зиялылардың ақыл-ойын толғандырды.

   Француз  республикасының заңдылық жиналысы 1792 жылы Песталоцциді “Лингард  және Гертруда” романы үшін және оның аса дарынды педагогикалық қызметі үшін “француз азаматы” атағымен марапаттады.

   Швейцарияда буржуазиялық революция болған кезде (1798), Песталоцци жас өкіметтің келісімен Станцаға барып, панасыз балалар үшін мекеме ашты, оған 80 тарта 5-10 жас аралығындағы балаларды қабылдады. Балалардың жағдайы дене және моральдық жағынан нашар болды. Песталоцци панасыз балалар үйін жанұя түрінде құруды, балаларды қайта тәрбиелеу, онда өндірістік еңбекпен ұштасқан оқытуды енгізуді жоспарлады. Бірақ Песталоццидің Станцадағы қызметі сегіз айға ғана жалғасты. Әскери әрекеттерге байланысты балалар мекемесі жабылып қалды. Бұл Песталоцциге қатты соққы болды.

   Көп  кешікпей Песталоцци Бургдорфте  мұғалім қызметіне орналасады, ал  кейіннен өзінің қызметкерлерімен Бургдорфте өз институтын ашады. Онда ол Станцада басталған тәжірибені одан әрі жалғастырады.

   ХІХ  ғ.басында Песталоццидің бірнеше  еңбектері жарық көрді. “Қалай  Гертруда өз балаларын үйретеді”,  “Аналар үшін кітап”, “Бақылау  әліппесі”, “Сан туралы көрнекі ілім”.

   Бургдорфта  орта мектеп интернатымен және  жаңаша мұғалім даярлайтын бөлім  ашылды. Институттың бастығы болып  Песталоцци тағайындалды. 
 
 
 
 
 
 
 
 

6. Балалар еңбегі  түрлерінің тәрбиелік маңызы. Мектептегі  кәсіби бағдар жұмысы.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

7. Дене тәрбиесінің  міндеттері мен  мазмұны. Бастауыш  сыныптағы дене  тәрбиесі сабақтары. 

Оқушылар дене-бітімінің  дұрыс дамуы, денсаулығының нығаюы, жұмыс қабілетінің артуы сыртқы ортаның қолайсыз жағдайларына қарсы  тұруға ықпал етеді. Жақсы денсаулық -адамның еңбек және қоғамның іс-әрекетке жемісті қатысуының маңызды кепілі. Оқушылардың денсаулығына қамқорлық жасауға біздің қоғамымыз мейлінше мүдделі. Сабақтарда, сабақтан тыс уақытта, спорт секцияларында дене тәрбиесін күн сайын ұйымдастырып, қолайлы жағдайлар жасау қажет.