Ирина Эланс

Автор который поможет с любыми образовательными и учебными заданиями

Жұммыссыздық

Жоспар

Кіріспе

Негізгі бөлім.................................................................................................... 2

I-Бөлім

Жұмыссыздық туралы жалпы түсінік

1.1Жұмыссыздық ұғымы, оның анықтамасы және қазіргі таңдағы жағдайы............................................................................................................. 5

1.2Жұмыссыздықтың себептері: классикалық және кейнсиандық концепциялар..................................................................................................... 6

1.3Жұмыссыздықтың түрлері және оның көрсеткіштері................ ……… 12

II –Бөлім

Қазақстандағы жұмыссыздық

2.1 Батыс Қазақстан облысы бойынша жұмыссыздық туралы....................18

2.2 Қазіргі кезде жүзеге асыру бағдарлама. Жол картасы........................... 20

III –Бөлім

Қазақстанда жұмыссыздықты төмендету шаралары

3.1 Халықты жұмыспен қамту........................................................................25

Қорытынды...................................................................................................... 29

Пайдаланған әдебиеттер тізімі........................................................................31

Негізгі бөлім

Жұмыссыздық әлемдегі орталық проблеммалардың бірі болып табылады. Және де ол бір жүйеден екіншісіне өтетін елдерде кең байқалады.

Мысалға мұндай процес Қазақстанда жүріп жатыр. Ол өзімен бірге бірқатар жаңа проблемаларды алып келеді. Сонымен қатар жұмыссыздық проблеммасы адамдармен тығыз-байланысты және соларға тікелей әсер етеді. Жұмысынан айрылу олардың табысының азаюына, өмір сүру деңгейінің төмендеуіне, сонымен қатар психологиялық стреске алып келеді. Осы себепті көптеген саясат адамдары өзінің сайлауалды компанияларында жұмыс орындарын жасауға көп көңіл бөледі.

Жұмыссыздықты зерттеу олардың пайда болу себептерін аныктайды, мемлекеттің тарапынан шараларды анықтайды. Бірақ сонымен қатар көптеген экономистердің ойынша жұмыссыздық қажет нәрсе, оны зұлымдық ретінде қарастыруға болмайды.

Өйткені жұмыссыздықтың ең маңызды пайдалы жақтарына оның сапалы еңбекті, бәсекені туындыратыны болса керек. Менің жұмысымның мақсатына осы жатады.

Кешенді жұмыс ретінде бұл тақырыпты таңдауымыздың себебі кедейшілікпен күресу көптеген елдер алдында тұрған мәселелердің бірі болып табылады. Егер халықтың әл – ауқатын көтерсек, еліміздің экономикалық жағдайы да жақсарады. Ал халықтың әл – ауқатын жақсартудың бірден – бір жолы оларды әлеуметтік қорғау және жұмыспен қамту арқылы жұмыссыздық деңгейін азайтып, ел экономикасын көтеру.

Тақырыптың маңыздылығы - нарықтық қатынастар жағдайында халықты әлеуметтік қорғау және жұмыспен қамтуды ұйымдастыру шаралары қазіргі халықтың, соның ішінде әлеуметтік жағынан аз қамтылған азаматтардың әл-ауқатын көтеру мен республикамыздағы басты мәселелердің бірі болып табылатын жұмыссыздық деңгейін азайту бағытындағы шараларды іске асару.

Курстық жұмыстың мақсаты болып халықты әлеуметтік қорғау, жұмыспен қамту жұмыстарын теориялық-тәжірибелік тұрғыдан меңгеру және оңтайлы іске асыру табылады. Бұл мәселені қарастыруымыздың өзектілігі - аз қамтылған азаматтарды мемлекет тарапынан әлеуметтік қорғау, халықтың тұрмысын жақсарту, кедейшілікті төмендету мақсатында жұмыссыздықтың не себептен орын альп отырғанын анықтай отырып, оны жоюдың көздерін іздеу.

Курстық жұмыстың теориялық маңызы – халықты әлеуметтік қорғау мен жұмыспен қамтуды меңгеру, ал тәжірибелік маңызы – қазіргі жағдайларға баға беру және болашақтағы жағдайын болжау арқылы ұсыныстар енгізу. Осы мақсатта бұл еңбекте соңғы үш жылдағы көрсеткіштер салыстыру әдісін қолдану арқылы талданған. Тақырыпты ашу мақсатында сызбалар, кестелер, диаграммалар қолдандық.

Еңбек нарығы мен жұмыспен қамту саласына облысымыздың қазіргі экономикалық даму жағдайын ескере отырып талдау жасаймыз. Біз жұмыспен қамтылғандардың көп бөлігі нарықтық экономика талаптарына сай салаларында екенін байқаймыз. Қазақстан жұмыспен қамтудың салалық құрылымы бойынша экономикасы дамыған нарықтық шаруашылыққа бағыттылған елдерге (Венгрия, Польша, Оңтүстік Корея) ұқсап бара жатыр және жұмыссыздықтың барлық түрінің өсуін, салалық құрылымдағы ауытқуларын туғызуда, соның салдарынан жұмыспен қамту мәселелерін шешу қиындай түсуде.

Жұмыссыздық түсінігі

Анықтама бойынша жұмыссыздық - халықтың активті бөлігінің жасауға қабілетті жұмыс таба алмау.

Жұмыссыздық негізінен жұмыс орнына сай келетін адамдардың азаюынан, адамдардың санының көбеюінен пайда болады. Жұмыссыз ретінде жұмыссыздар биржасында тіркелген, жұмыс табуға нақты мүмкіндігі жоқ адамдар айтылады.

Өтпелі кезең - экономикалық жүйедегі түбегейлі езгерістер есебінен елдің экономикасы сапалы түрде жаңа түрге өтетін уақыт аралығы. Мұндай кезеңді ТМД елдерінің барлығы өтті. Ел тұрғындырының нақты табысының азаюы экономикалық төмендеудің негізі болып табылады. Тап осы жұмыспен қамту саласында тұрақты экономика мен өтпелі экономика арасындағы айырмашылық айқын сезіледі. Өтпелі кезеңдегі өндірістің төмендеуі адекватты түрде жұмыссыздықтың өсуіне әкелмейді. Ал бұл еңбек өнімділігі нақты жалақыға қарағанда тезірек төмендеуі инвестиция салудан экономика жағдайы жақсармайды. Экономиканы сауықтыру шаралары мен классикалық-теория ұсынатын әдістерін жоққа шығарып жалақы өсіру пайда әкелмейді. Сонымен қатар өтпелі экономикадағы елдердің жағдайын ескере отырып, онда статистика мәліметтері мен нақты жағдайдын арасындағы алшақтықты ескеру қажет.

Бұл жағдайларды зерттеу арқылы біз осындай өтпелі процестерді реттеу механизмдерінің барлығын ескеру қажет. Механизмдер ретінде мынадай әдістерді қолданамыз: жалақыны мемлекет тарапынан реттеу, жұмыс берушімен мемлекеттен тәуелсіз кәсіподақтар ықпалымен жалақының өсуі.

Бірақ та көбіне жалақыны жұмыс берушілердің арасындағы корпоративті байланыстардың арқасында жұмыс берушілер өз талаптарына сай қояды. Бұл өз кезегінде монополиялық және олигаполдық механизмдердің күш алуына әкеліп соғады. Осы өтпелі кезеңді өту үшін екі типтегі мәселелерді шешу қажет.

1. теңсалмақты экономиканы құру, негізінен макроэкономикалық өзгерістер арқылы шешіледі, яғни нарықты әртүрлі ресурстарға толтыру.

2. жоғарыдағыдан туатын нарықтық экономиканы экономикалық прогрестің негізгі қозғаушы күшіне айналдыру, ол үшін технологиялық прогрес қажет.

1.1Жұмыссыздық ұғымы, оның анықтамасы және қазіргі таңдағы жағдайы.

Жұмыссыздық – шаруашылықтың нарықтық жүйесінің ажырамас қасиеті. Нарықтық экономиканың даму тарихы оны дәлелдеп отыр.

Статистика көрсетіп отырғандай, жұмыссыздардың саны дағдарыс кездерінде едәуір өсіп және өрлеу кезінде төмендейді.

Кез келген елдің халқы жұмыс күші құрамына (L) жататын, және оларға жатпайтын (N) адамдардан тұрады.

Өз кезегінде жұмыс күші жұмыспен қамтылған (E) және жұмысы жоқ адамдарға бөлінеді. Соңғылары жұмыссыздар қатарына ( unemployment – U) жатады. Әдетте, жұмысы жоқ, бірақ оны белсенді іздеп жүрген және табылған жұмысқа кіруге дайын адамдар да жұмыссыздар санына жатады.

Халықаралық еңбек ұйымының анықтамасы бойынша: жұмыссыздар – бұл белгілі бір жастан асқан, жұмысы жоқ , жұмысқа жарамды және қарастырылып отырған кезеңде оны белсенді түрде іздеп жүрген адамдар. Сонымен, үш шарттың барлығы сақталғанда адамды жұмыссыз деп санауға болады. Жұмысты іздеу, яғни осы бағытта белгілі бір әрекеттер жасау ( еңбек биржасына тіркелу, газеттерге хабарлама беру және т.б.)

u - Жұмыссыздық деңгейі
U - жұмыссыздар санының
L - жұмысшы күші санына қатынасы болып табылады:

Жұмыссыздықтың себептері: классикалық және кейнсиандық тұжырымдамалары.

Нарықтық экономикадағы жұмыссыздықтың себептерін экономисттер әр түрлі түсіндіреді. Жалпы түрде бұл құбылысты түсіндіруге келесі тәсілдемелерді бөлуге болады:

халық орналасуының артықшылығы ( мальтустік)капиталдық органикалық құрылымының өсуі

( марксизм) еңбек ақының жоғары деңгейі ( жаңа классиктер)жиынтық сұраныстың жетіспеуі

( кейнстік) Батыс экономикалық ғылымда жұмыссыздықтың жаңа классикалық және кейнсиандық тұжырымда-малары ең көп тараған.

Жұмыссыздықтың жаңа классикалық тұжырымдамасы 1935 ж шыққан әйгілі ағылшын экономисті А. Пигудің « Жұмыссыздықтың теориясы» атты еңбегінде жүйеленіп ұсынылған.

А. Пигудің негізгі ережелері келесідей келтірілген:
а) өндірісте жұмыс істейтін жұмысшылардың саны еңбек ақы деңгейіне кері тәуелді, яғни еңбек ақы жоғары болған сайын жұмысбастылық төмен болады.
б) бірінші дүние жүзілік соғыстан кейін кәсіподақтар рөлінің күшеюі және жұмыссыздықтан мемлекеттік сақтандыру жүйесінің енгізілуі еңбек ақыны икенсіз қылып, оны өте үлкен деңгейде ұстап тұрғызып, жалпылама жұмыссыздықтың себебі болады;
в) толық жұмысбастылыққа қол жеткізу үшін еңбек ақыны төмендету қажет;

Түсінікті болу үшін графикалық суретті қолданып (с.1) осы тұжырымдаманы тереңірек қарас-тырайық.

Икемсіз еңбек ақы кезіндегі ерікті жұмыссыздық.

Жаңа классикалық модельде еңбек нарығындағы тепе-теңдік еңбек күшіне сұраныс функциясы мен ұсыныс функциясы арқылы белгіленеді, бірақ бағасы ретінде нақты еңбек ақы P_L алынады. Еңбекке сұраныс D_L функциясының қисығы кемімелі сипатта болады, өйткені осы өндіріс факторына сұраныс тудыратын фирмалар төменірек еңбек ақы кезінде жұмысқа көбірек жұмысшылар санын жұмысқа алады. Егер де еңбек ақы деңгейі жоғарласа, онда жұмысқа тартылатын еңбек күші саны азаяды. Сонымен, еңбек күшіне сұраныс – нақты еңбек ақының функциясы:

D_L = f ( P_L )

Еңбек күші нарығында еңбек үсынысы да S_L нақты еңбек ақыға тәуелді: P_L жоғары болған сайын, жұмысшылар өз еңбегін нарықта көбірек ұсынады және керісінше, еңбек ақы төмен болған сайын жұмысқа тұрғысы келетіндердің саны азаяды. Сондықтан еңбек ұсынысы нақты еңбек ақыға тәуелді өспелі функция ретінде қарастырылады және еңбек ұсынысы қисығының көлбеуі оң болады:

S_L= f ( P_L )

Сұраныс пен ұсыныс графиктерін қосып, еңбек нарығының жаңа классикалық моделін аламыз. Ол еңбектің қалыптасқан тепе-теңдік еңбек ақы мөлшерлемесі P_LE кезінде жұмыс істегісі келетіндердің барлығы жұмыс табатынын көрсетеді.

Егер еңбек ұсынысы өссе (S_L қисығы S’_L -ге жылжиды), онда бұл еңбек ақыны P_LF дейін төмендетеді және еңбек нарығында тепе-теңдік F нүктесінде қалыптасады.

Сонымен, жаңа классикалық модельде нарықтық экономика барлық еңбек ресурстарын пайдалана алады, бірақ еңбек ақының икемділігі кезінде. Бұл жағдайда толық жұмысбастылық мынаны білдіреді: осы уақытта қалыптасқан еңбек ақы кезінде белгілі бір еңбек санын сатқысы келетін әр адам өзінің қалауын жүзеге асыра алады.

Егер де еңбек ақы P_LK нарқтық тепе-теңдік деңгейінен жоғары болып қалса ( кәсіподақтардың талаптары бойынша немесе мемлекеттің араласуы кезінде), онда бұл жағдайда еңбекке сұраныс еңбек ұсынысынан айтарлықтай төмен болады да жұмысшылардың белгілі бір бөлігі жұмыссыз қалады.

Жұмыссыздардың санын КМ кескіні көрсетіп тұр. Яғни, жаңа классикалық модельде жұмыссыздық болуы мүмкін, бірақ ол нарық заңының салдары емес, оның бұзылуы нәтижесінде бәсекелестік механизмге мемлекеттің немесе кәсіподақтардың, яғни нарықтық емес күштердің араласуы нәтижесінде пайда болады.

Сондықтан, жаңа либералдық бағыт экономисттерінің талаптары – жұмыссыздықты жою үшін еңбек нарығында бәсекелестікке икемді еңбек ақыға қол жеткізу керек.

Сонымен қатар, жұмыссыздықтың жаңа классикалық моделінде икемді еңбек ақы сақталғанның өзінде де жұмыссыздық орын алады, өйткені жоғарырақ еңбек ақы алғысы келетін жұмыс күшінің бір юөлігі өз еркілерімен жұмыссыз қалады.

Бұл жағдай 2 суретте көрсетілген.

с.2 Икемді еңбек ақы кезіндегі ерікті жұмыссыздық

Графикте еңбек нарығында тепе-теңдік Е нүктесінде қалыптасады. Бірақ қалыптасқан еңбек ақы мөлшерлемесі P_LE кезінде жұмысшы күшіне фирмалардың қажеттіліктері толық қанағаттандырылмайды ( Е нүктесінен төмен орналасқан сұраныс қисығының D_L участкісі) және ЕҒ көлемді құрайды.

Сонымен қатар, бұл қажеттілік ешқалай қанағаттандырылмайды, өйткені жұмыссыз адамдар тек жоғарырақ еңбек ақы мөлшерлемесіне ғана (Е нүктесінен жоғары орналасқан еңбек ұсынысы қисығы-ның S_L участкісі) жұмыс істеуге келіседі.

Яғни, нарық ұсыныла алатын еңбектің максималды саны L₁ көлемін құрайды. ( АҒ кескіні), ал еңбектің шеткі өнімділігімен анықталатын фирмалардың еңбекке төмен қабілетті сұраныс - L₀ ( АЕ кескіні). ЕҒ кескіні фирмалар ұсынатын еңбек ақы бойынша жұмыс істегісі келмейтін жұмысшылардың саны.

Жұмысбастылықтың кейнсиандық тұжырымдамасы А. Пигудің еңбегінде жазылған ерікті жұмыссыз-дықтың жаңа классикалық тұжырымдамасы Дж. Кейнстің « Жұмысбастылықтың, пайыздың және ақшаның жалпы теориясы» атты еңбегінде қатаң сынаққа түсті.

Кейнсиандық тұжырымдамада нарықтық экономикадағы жұмыссыздық ерікті емес, мәжбүрлі сипатта болатыны жүйелі және толық дәлелденген. Кейнстің пікірінше, жаңа класикалық теория тек салалық шеңберде, микроэкономикалық деңгейде ғана жарамды, сондықтан ол бүкіл экономикадағы жұмыссыздықтың нақты деңгейі немен анықталады деген сұраққа жауап бере алмайды.

Ал Кейнс жұмысбастылықтың көлемі тиімді сұраныс көлемімен, ал « толық емес жұмысбастылықтың» болуы, яғни жұмыссыздық тауарға сұраныстың шектеулілігімен тиесілі байланысты екенін көрсетті.

Кейнсиандық тұжырымдамада еңбек нарығы тепе-теңдік жағдайында тек толық жұмысбастылық кезінде де болуы мүмкін. Бұл былай түсіндіріледі: Кейнстің пікірінше, еңбек ұсынысы нақты еңбек ақы емес, номиналды еңбек ақы көлеміне тәуелді. Яғни, егер де бағалар өсіп, нақты еңбек ақы төмендесе, онда бұл жағдайда жұмысшылар жұмыс істеуден бас тартпайда.

Ал еңбекке сұраныс нақты еңбек ақы функциясы болып табылады. Бағалар деңгейі өзгергенде сұраныс өзгеріп отырады: бағалар өскенде жұмысшылар азырақ тауар сатып алады, және керісінше. Нәтижесінде Кейнс мынандай қорытындыға келді: жұмысбастылық деңгейі жұмысшыларға емес, көбірек дәрежеде кәсіпкерлерге байланысты, өйткені еңбекке сұраныс еңбек бағасымен емес, тауарлар мен қызметтерге тиімді сұраныс көлемімен анықталады.

Егер қоғамда тиімді сұарынс жеткіліксіз болса, өйткені табыс өскен сайын кеміп отырады, тұтынуға шекті бейімділікпен анықталады, онда жұмысбастылық деңгейінен төмен орналасқан нүктеден тепе-теңдік деңгейге жетеді.

Сонымен қатар, жұыс күшінің көп бөлігінің жұмыспен қамтылуы инвестициямен анықталады. Жұмысбастылық өсімінің және инвестицияға қатынасы сұраныс мультипликаторына тең болатын жұмысбастылықтың мультипликаторына сипаттайды.

Кейнс бойынша жұмысбастылық – ұлттық өндіріс (табыс) көлемі, ҰТ-ғы тұтыну мен жинақтау үлесінің функциясы. Сондықтан толық жұмысбастылықты қамтамассыз ету үшін мыналардың арасындағы белгілі бір пропорцияның сақталуын қамтамассыз ету керек:

а) ЖІӨ өндіруге кететін шығындар мен оның (ЖІӨ) көлемі арасындағы;
б) қаражат қор жинақтау мен инвестициялар арасындағы;

Егер толық жұмысбастылықты қамтамасыз етуге қажетті ЖІӨ-ді өндіруге шығындар жеткіліксіз болса, онда қоғамда жұмыссыздық пайда болады.

Кейнстік тұжырымдамада келесі екі маңызды қорытынды жасалды:

а) тауардың және ақша нарықтарында бағаның, сонымен қатар еңбек нарығындағы еңбек ақының икемділігі толық жұмысбастылықтың кепілі бола алмайды; бағалар төмендесе де бұл жұмыссыздық-тың қысқаруына әкелмейді, өйткені бағалар төмендеуі кезінде болашақ пайдаларына қатысты кәсіпкерлердің күтулері төмендейді.
б) қоғамда жұмысбастылық деңгейін жоғарлату үшін мемлекеттің белсенді араласуы қажет, өйткені нарықтық күштер толық жұмысбастылық кезінде тепе-теңдікті ұстап тұра алмайды.

1.3Жұмыссыздықтың түрлері және оның көрсеткіштері. Жұмыссыздықтың шығындары.

Экономисттер жұмыссыздықтың негізгі үш түрін бөледі: фрикциондық, құрылымдық және циклдық.

Фрикциондық жұмыссыздық халықтың үнемі бір жерден ( қала, ауыл) екінші жерде ауысуынан, мамандықтың өзгеруінен, өмірлік кезеңнен ( оқу, жұмыс, баланың туылуы және т.с.с.) туындайды.

Осы себептерден пайда болатынжұмыссыздықтың ерікті ретінде қарастырылады, өйткені адамдар өз еркілерімен тұрғылықты жерін, жұмысын, мамандығын ауыстырады. Фрикциондық жұмыссыздық әрқашанда болады. Оның негізгі белгісі – қысқа мерзімділігі.

Құрылымдық жұмыссыздық өндірістегі технологиялық өзгерістермен байланысты жұмыс күшіне сұраныс пен ұсыныстың сәйкес келмеуі нәтижесінде болады. Сондықтан құрылымдық жұмыссыздық-ты кейде технологиялық деп те атайды. Технологиялық өзгерістердің әсерінен белгілі бір мамандықтарға сұранс болмай қалады және кәсіпкерлер жаңа маман иелерін іздей бастайды.

Қазақстанда және ТМД елдерінде жұмыссыздықтың өсуі көбінесе құрылықмдық компонент есебінен болады. Өйткені бір жағынан көп мамандықтарға ( инженерлер, жобалаушылар, ғылыми зерттеу қызметкерлері және т.б) сұраныс күрт төмендеді. Ал екінші жағынан – жаңа мамандықтарға ( банк қызметкерлері, бухгалтерлер, менеджерлер, маркетологтар және т.б.) қажеттілік пайда болды.

Құрылымдық жұмыссыздықтың фрикциондықтан айырмашылығы – ол оған қарағанда ұзағырақ созылады. Фрикционды жұмыссыздар, әдетте, қосымша қайта дайындықсыз жұмысқа олардың мамандықтарына сұраныс сақталып отыр.

Ал құрылымдық жұмыссыздарға кейде қайта дайындық қана емес тұратын жерін ауыстыруда қажет болады.

Құрылымдық пен фрикциондық жұмыссыздық табиғи жұмыссыздық деп те аталады. Бұл түсінікті ең алғашқы рет экономикалық ғылымғы М. Фридмен 1968 ж. енгізді және оны басқа американдық ғалым одан тәуелсіз әрі қарай дамытқан ғалым.

Структуралық жұмыссыздық. Бұл сұраныс структурасы мен өңдіріс технологиясы өзгеруінің салдарынан болады. Ол негізінен жаңа процестер есебінен жұмысшылардың профессиясын жаңартуға итермелейді.

Циклдық жұмыссыздық. Бұл өндірістің циклды түрде төмендеуімен байланысты болады. Сонда өндірісті аздаған инвестицияның есебінен өсіруге болады. Өйткені еңбек ресурстары өте көп.

Табиғи жұмыссыздық өндіріс қажеттілігіне байланысты саларалық және аймақаралық ауысуға қабілетті экономика үшін ең қолайлы жұмыс күші резервін ( қорын) сипаттайды. Шын мәнінде, табиғи жұмыссыздық – бұл экономикадағы жұмысбастылықтың орынды деңгейіне ( яғни әлеуетті ЖІӨ) сәйкес келетін жұмыссыздардың үлесі.

Жұмыссыздықтың табиғи деңгейіне бір қатар факторлар әсер етеді: минималды еңбек ақы, жұмыссыздық бойынша әлеуметтік сақтандыру, кәсіподақтардың беделі, еңбекке адамдардың бейімділігі, салықтар және т.б. Осы факторлар өзгермелі болғандықтан табиғи жұмыссыздықтың деңгейіне де уақыт өткен сайын өзгеріп отырады.

Экономисттер табиғи жұмыссыздықтың деңгейін анықтау үшін ұзақ мерзімнің нақты жұмыссыздық-тың орташа көлемін алады. 40-50 жылдың орташа көлемі циклдық тербелістерді тегістейді.

Табиғи деңгейіндегі жұмыссыздық қажет, өйткені ол инфляцияны тежейді. Толық жұмысбастылық кезінде Экономикаға жиынтық сұраныстың AD күрт өсуі бағалар деңгейін көтеріп жібереді. Өйткені ресурстардың жетіспеуінен өскен сұранысқа өндіріс адекватты жауап бере алмайды (с.3)

С.3 Толық жұмысбастылық кезіндегі сұраныстың өсуі әсерінен бағалар деңгейінің өсуі.

Жұмыссыздықтың нақты деңгейі табиғи деңгейінен жоғары болуы мүмкін, бұл жағдай да жиынтық сұраныс тапшылығы мен циклдық жұмыссыздық байқалады.

Яғни, циклдық жұмыссыздық экономикалық конъюнктураның өзгерісімен байланысты. Құлдырау кезінде экономикада тауардар мен қызмет көрсетулерге сұраныс қысқарады, бұл өз кезегінде өндіріс пен жұмысбастылықтың қысқаруына әкеледі. Өсу кезеңінде, керісінше, тұтыну мен инвестициялық тауарлдарға сұраныс өседі, яғни жұмыс күшіне де сұраныс өседі.

Кейбір кезде жұмыссыздықтың нақты деңгейі табиғи деңгейінен төмен болады, онда мұндай жағдайда экономикада артық жиынтық сұраныс, яғни инфляцияда болады.

Циклдық жұмыссыздықтың деңгейі u_ц жұмыссыздықтың нақты u мен табиғи u* деңгейлері арасындағы айырмасы ретінде анықталады:

u_ц = u – u*

Циклдық жұмыссыздық өндіріс ресурстарын толық емес пайдалануын көрсетеді. Бұл жағдайда ұлттық өндірістің нақты көлемі Y_f потенциалды (әлеуетті) көлемінен Y* төмен болады. Егер де ЖІӨ-нің нақты көлемі потенциалды көлеміне тең болса, Y_f = Y* , онда жұмыссыздықтың табиғи деңгейі нақты деңгейіне тең болады u = u* Бұл кезде циклдық жұмыссыздық болмайды.

Яғни, нақты ЖІӨ әлеуеттіден төмен болған сайын, циклдық жұмыссыздық жоғарырақ болады:

Y_f <Y* = >u >u*

Потенциалды ЖІӨ Y* мен нақты ЖІӨ Y_f арасындағы айырмашылығы конъюнктуралық алшақтықты ( нақты ЖІӨ-нің потенциялды ЖІӨ-нен қалып отыруы) пайда болдырады. 1960 ж.ж. американдық экономист А. Оукен бұған талдау жасаған.

Ол эмпиристтік зерттеулер негізінде циклдық жұмыссыз-дық көлемі мен ЖІӨ алшақтығы арасындағы тұрақты байланысты байқады.

Анықталған тәуелділікті келесі формуламен көрсетті:

Y* - Y_f / Y* = ( u – u*)

Мұндағы:

Y* - потенциялды ЖІӨ

Y_f – нақты ЖІӨ

u – нақты жұмыссыздық

u* - табиғи жұмыссыздық

Жұмыссыздыктың әлеуметтік-экономикалық салдары

Көбіне жұмыссыздықтың экономикалық әсері сипатталады да, кумулативті характерге ие әлеуметтік әсері ескерусіз қалады. Бірақ та жұмыссыздықтың елдің жағдайына тигізетін әсері көбіне әлеуметтік жағдаймен өлшенеді.

Енді сол-салдарларға тоқталсақ.

Кері әсерлер:

1. Крименогенді жағдайдың өршуі

2. әлеуметтік кернеудің өршуі

3. физикалық және психологиялық аурулардың көбеюі

4. әлеуметтік дифференцияның өсуі

5. еңбек белсенділігінің төмеңдеуі

Пайдалы әсері:

1. Жұмыс орнының әлеуметтік маңызының артуы

2. Өз бос уақытының көбеюі

3. Жұмыс орнын таңдаудағы еркіндік

4. Әлеуметтің мән мен еңбек құндылығының артуы

Экономикалық салдарлар:

Кері әсерлер:

1. Алған білімнің құндылығын жоюы

2. Өндірістің төмендеуі

3. Жұмыссыздарға көмек шығындары

4. Квалификациясын жоғалту

5 Өмір сүру деңгейінің төмендеуі

6. Ұлттық табыстың төмендеуі

7. Салықтың аз жиналуы

Пайдалы әсері:

1. Экономиканы қайта жарақтауға жұмыс күшіің резервін жасақтау

2. Еңбекке бейімділігін өсіру мақсатында жұмысшылар арасында конкуренция

3. Білімін жоғарылату үшін уақыт

4. Еңбек өнімділігі мең өндіріс интенсивтілігі жоғарылау

]Жұмыс нарығы

Тәуелсіздік алғалы бері елде еңбек рыногына әсер ететін бірқатар факторар пайда болды. Соның бірі көлеңкелі экономика. Бұл салаға бастама берген негізінен жұмысшыға жасырылған ақы төлеп немесе еңбек етуге қолайлы жағдай туғызбағандықтан мемлекетке салық төлемейтін сектор жатады.

Бұған ең алдымен ел экономикасы көтерілгеннен бері елге ағылған босқындар, гасторбайтерлер жатады. Қазір нақты қанша көлемде мұндай жұмыссыздық түрі барлығын ешкім тап басып айта алмайды.

Сонымен бірге Қазақстан үшін жастар арасындағы жұмыссыздық ең бір бас ауыртар мәселе, елде оқымайтын және жұмыс жасамайтын жастар саны жалпы активті бөліктің сегізден бір бөлігін құрайды.

Ал әйелдер ең бір активті топ болып табылады, бірақта онда да жұмыссыздық бар және ол негізінен жасырын жұмыссыздық қатарына жатқызуға болады.

2.1 Батыс Қазақстан облысы бойынша жұмыссыздық туралы

2010 жылдың 2 тоқсанында Батыс Қазақстан облысы бойынша жұмыссыздар (табысты жұмыстары жоқ, оны белсенді іздеген және оған кірісуге дайын 15 жас және одан асқан жастағы адамдар) саны 18,6 мың адамды құрады, жұмыссыздық деңгейі 5,6%-ға түзілді

Батыс Қазақстан облысының экономикасында 2010 жылдың 2 тоқсанында 315,5 мың адам жұмыспен қамтылған. Жұмыспен қамтылғандар құрылымындағы жалдамалы жұмысшылар үлесі 60,2%, өз бетінше жұмыспен қамтылғандар – 39,8% құрады.

2009-2010 жылдардың 2 тоқсанындағы Батыс Қазақстан облысының еңбек рыногының негізгі индикаторлары

	15 жас және одан жоғары жастағы халық
	2 тоқсан
	2009 жыл	2010 жыл
Жұмыссыз халық, мың адам	21,2	18,6
Жұмыссыздық деңгейі, %	6,3	5,6
Жастар жұмыссыздығының деңгейі, % (15-24 жастағы)	8,8	6,5
Ұзақ мерзімді жұмыссыздық деңгейі, %	4,2	3,7
Жұмыспен қамтылған халық, мың адам	312,8	315,5
Жұмыспен қамтылу деңгейі, %-бен:	93,7	94,4
Жалдамалы жұмысшылар, мың адам	187,5	189,9
жұмыспен қамтылған халық санындағы үлесі, %	59,9	60,2
Өз бетінше жұмыспен қамтылғандар, мың адам	125,3	125,6
жұмыспен қамтылған халық санындағы үлесі, %	40,1	39,8
Экономикалық тұрғыдан белсенді халық, мың адам	334,0	334,1
Экономикалық тұрғыдан белсенді халық деңгейі, %	69,3	68,8
Экономикалық тұрғыдан енжар халық, мың адам	148,1	151,7
Экономикалық тұрғыдан енжар халық деңгейі (әрекетсіз), %	30,7	31,2

Жұммыссыздық 📙 Курсовая → 🆔 79214